Wyjątkowy festyn "Dożynkowych wspomnień czar" z okazji 50. rocznicy Dożynek Centralnych. Zdradziliśmy szczegóły wydarzenia i nowej wystawy

Występy Zespołu Tańca Ludowego Bałtyk, Koszalińskiej Orkiestry Akordeonowej Akord, Chóru Koszalin Canta, koncert zespołu Rzepczyno – to jedne z atrakcji festynu „Dożynkowych wspomnień czar”, który już w niedzielę 7 września 2025 roku odbędzie się na dziedzińcu Muzeum w Koszalinie. I kto wie, może wydarzenie otworzy sam towarzysz Edward Gierek wraz z żoną!

Postać I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej nie jest przypadkowa, ponieważ to właśnie Edward Gierek w 1975 roku uczestniczył w Koszalinie w obchodach Dożynek Centralnych. Temu wydarzeniu poświęcona będzie nowa wystawa „Wielkie przesilenie. Dożynki Centralne ’75 w Koszalinie” przygotowywana w Muzeum w Koszalinie, która oficjalnie otwarta zostanie 7 września i towarzyszyć temu będzie festyn – w klimacie dożynkowym oczywiście. Szczegóły imprezy przedstawiliśmy podczas konferencji prasowej.

Ludzie stojący na dziedzińcu przed zabytkową chałupą rybaka. Po lewej stoją dziennikarze, a po prawej osoby wypowiadające się w konferencji prasowej (kliknięcie spowoduje powiększenie zdjęcia).

Dyrektor Muzeum w Koszalinie przemawia przed mikrofonami. Za nią stoją osoby z instytucji, które współorganizują wydarzenie (kliknięcie spowoduje powiększenie zdjęcia).

Fot. Radek Koleśnik / Facebook: Tomasz Sobieraj – Prezydent Koszalina

Dożynki Centralne kluczowym momentem dla Koszalina

Dożynki Centralne, które odbyły się 50 lat temu były dużym wydarzeniem w dziejach miasta.

– Z takimi wydarzeniami zawsze wiązała się wówczas przebudowa, modernizacja. Władze centralne chciały pokazać, że miasto staje się ważnym punktem na mapie Polski. Tak stało się także z Koszalinem. Były prowadzone duże inwestycje: powstał wtedy m.in. stadion Gwardii, został wybudowany wiadukt. Przebudowane zostało też centrum miasta. Dziś chcemy wrócić do tych wydarzeń, pokazać mieszkańcom, jak to onegdaj bywało, jak te dożynki przebiegały. Stąd ta wystawa

– mówił Tomasz Sobieraj, prezydent Koszalina.

Tytuł wystawy „Wielkie przesilenie” zwraca uwagę na fakt, że był to jeden z kluczowych momentów w dziejach Koszalina.

– Ważny dla tkanki urbanizacyjnej miasta, ale także jako walor kulturalny, społeczny przy ważnym kontekście politycznym i propagandowym. Dożynki były ogromnym przedsięwzięciem, w którym udział brało 20 tysięcy gości. Nawet dziś trudno sobie wyobrazić organizację takiego wydarzenia, które wymagało niesamowitej logistyki. Wówczas się udało, odmienił się Koszalin. O tym wszystkim opowiemy na naszej wystawie

– kontynuowała dyrektor Muzeum Joanna Chojecka.

By to zrobić w jak najpełniejszy sposób, na dwóch salach wystawowych Muzeum w Koszalinie powstaje wystawa interdyscyplinarna, w budowaniu której swój udział mają trzy działy.

Joanna Chojecka, dyrektor Muzeum w Koszalinie. Trudno, żeby nie przygotować wyjątkowego wydarzenia w związku z wyjątkowym jubileuszem, jakim jest 50-lecie od momentu zorganizowania w Koszalinie Dożynek Centralnych – Koszalin 1975 rok. I tak jak tytuł wystawy, wielkie przesilenie, chcemy skoncentrować się i zwrócić Państwa uwagę na fakt, że jest to jeden z kluczowych momentów w dziejach miasta.

Miasta jako tkanki, jako przestrzeni urbanizacyjnej, ale również też ten walor kulturalny, społeczny i jednocześnie przy bardzo ważnym kontekście politycznym, propagandowym i o tym wszystkim opowiemy na wyjątkowej wystawie.

Natomiast, co jest bardzo istotne, również chcielibyśmy w tej wystawie pokazać, jak przeplatały się właśnie te wątki i przenikały, i jakie są zbieżności, rozbieżności w stosunku do tego, o czym pamiętamy, na podstawie wartości artystycznej. Czyli właśnie też sztuka, która wyszła na ulicę w formie murali i była też udziałem artystów związanych też m.in. z plenerami osieckimi. To był właśnie ten impuls, z którym chcieliśmy wyjść w pierwszej kolejności. Ale właśnie nie sposób opowiedzieć w pełni o dożynkach. Przygotowaliśmy w związku z tym wystawę interdyscyplinarną.

Szefem zespołu kuratorów został Łukasz Rozmarynowski i w zespole również są przedstawiciele Działów: Etnograficznego – dzisiaj właśnie Irenka Nowogrodzka-Barańska o tym opowie i Działu Historycznego – kierownik Krzysztof Jedynak. Prace trwają intensywnie. Jest to duże wyzwanie. Wystawa jest zorganizowana na dwóch salach. Planujemy prezentować ją do 1 marca i również w przyszłym roku na pewno też korzystać i czerpać z tego, co udało się na niej zebrać.

Jednocześnie chcielibyśmy również tym samym działaniem ruszyć z takim projektem utrwalania relacji, wspomnień, świadków, uczestników tych wydarzeń. I również 7 września będziemy zachęcali do tego, aby Państwo, którzy pamiętacie, a jest Was wielu, bo nieraz w rozmowach, przy różnych okazjach dzielicie się tym, że jaki to miało wpływ na Państwa życie. Znam to też z historii, z biografii, z historii naszych koszalinian, którzy nawet wręcz często słyszałam od osób, które wydawały się są związane od zawsze z Koszalinem, ale właśnie trafiły tutaj w 75 roku, kiedy trwały intensywne przygotowania do dożynek.

Było to ogromne przedsięwzięcie, ponad 20 tysięcy gości i uczestników tych wydarzeń. Trudno sobie wyobrazić nawet dzisiaj, tak wielkie, tak spektakularne wydarzenie wymagałoby niesamowitej logistyki. Wówczas to się udało.

Odmienił się Koszalin, o tym będziemy opowiadać. Ja też cieszę się, że akurat 7 września, bo to jest dokładnie ta data, dokładnie 7 września 1975 roku o godzinie 10 rozpoczęły się największe kulminacyjne uroczystości na Stadionie Gwardia, w których uczestniczył oczywiście ówczesny pierwszy sekretarz KWPZPR Edward Gierek. Może przyjedzie i do nas, zobaczymy. Trzymajcie państwo kciuki, jest taka szansa.

Natomiast na pewno będziemy chcieli inspirować się tymi wydarzeniami, abyśmy wspólnie wracali do tego w pamięci, ale jednocześnie pokazywali podstawową wartość, jakim są dożynki, jakim są plony, jakim jest święto, które przyjęła władza. I o tym też powiemy, o tych efektach propagandowego podejścia do tego, aby zbliżyć się do społeczeństwa.

Jednocześnie wrzesień bardzo też nam wpisał się w ważny cykl, który jest organizowany od wielu lat. To są Europejskie Dni Dziedzictwa. I w ramach właśnie Europejskich Dni Dziedzictwa wpisują się nasze, wpisuje się i wystawa i festyn i w związku z tym serdecznie państwa zapraszam, już 7 września, godzina, zaczynamy o godzinie 11.

Do 15 co najmniej bawimy się i zwiedzamy wystawę i o tym, co jeszcze przygotowaliśmy, opowiedzą nasi kolejni bohaterowie dzisiejszej konferencji. Ja dziękuję.

„Wielkie przesilenie” wystawą multidyscyplinarną

– Nasza wystawa będzie pierwszą od kilku lat ekspozycją multidycyplinarną, w którą zaangażowane są: Dział Sztuki Współczesnej, Dział Etnografii i Dział Historyczny

– wyjaśnił Łukasz Rozmarynowski, kierownik działu Sztuki Współczesnej i szef zespołu kuratorów wystawy „Wielkie przesilenie…”.

– Będziemy tu prezentować bardzo różnorodne artefakty. Dzięki współpracy z Koszalińską Biblioteką Publiczną, z TVP3 Szczecin, Polskim Radiem Koszalin, Wytwórnią Filmów Fabularnych i Dokumentalnych w Warszawie, Muzeum Narodowym w Szczecinie i Archiwum Państwowym w Koszalinie zobaczyć będzie można filmy, audycje radiowe, bogaty materiał ikonograficzny i zdjęciowy. Będziemy prezentować dzieła sztuki i projekty urbanistyczne. Wystawa jest więc pomyślana jako wielowymiarowa prezentacja zjawiska, którym były Dożynki Centralne w 1975 roku. Jest to też punkt wyjścia do refleksji ogólnej o latach ’70 w Koszalinie i w Polsce.

Łukasz Rozmarynowski, Dział Sztuki Współczesnej, Muzeum w Koszalinie. Wystawa „Wielkie Przesilenie Dożynki Centralne 75 w Koszalinie” jest pierwszą od lat kilku wystawą rzeczywiście multidyscyplinarną w naszym muzeum, dlatego że będziemy tutaj prezentować efekty wysiłków zarówno Działu Sztuki Współczesnej, Działu Etnograficznego, jak i Działu Historii. I będziemy prezentować bardzo różnorodne artefakty.

Dzięki współpracy z takimi instytucjami jak Koszalińska Biblioteka Publiczna, jak TVP3 Szczecin, jak Polskie Radio Koszalin, jak Wytwórnia Filmów Fabularnych i Dokumentalnych w Warszawie oraz Muzeum Narodowe w Szczecinie i Archiwum Państwowe w Koszalinie będziemy prezentować bardzo różnorodne artefakty: filmy, audycje radiowe, bogaty materiał ikonograficzny, zdjęciowy. Będziemy prezentować również dzieła sztuki, projekty urbanistyczne. Zatem ta wystawa jest pomyślana jako taka wielowymiarowa prezentacja zjawiska, którym były Dożynki Centralne w roku 75 w Koszalinie, ale to wydarzenie jest potraktowane jako taki punkt wyjścia do refleksji ogólniejszej o latach 70 w Koszalinie, ale nie tylko w Koszalinie, jak również w Polsce, jak i zwłaszcza ta część historyczna, artystyczna oraz etnograficzna, która jest poświęcona też tradycji temu, z czego wywodziła się ta obrzędowość, która przez władze komunistyczne była w taki specyficzny sposób potraktowana, ale pokażemy również dzieła sztuki i tutaj z bardzo wyjątkowymi obiektami, też wypożyczonymi z Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Będą to obrazy między innymi Władysława Hasiora, Władysława Strzemińskiego, Henryka Stażewskiego, więc mówimy o takich bardzo pierwszoplanowych nazwiskach w sztuce polskiej drugiej połowy XX wieku, a w przypadku Strzemińskiego i Stażewskiego też pierwszej połowy. Zatem będziemy mogli doświadczyć na tej wystawie wielowymiarowości tego przeważnego wydarzenia, które odbyło się dokładnie 50 lat temu, właśnie główne obchody Dożynek Centralny w Koszalinie 7 września 1975 roku miały miejsce.

Zatem serdecznie bardzo Państwa zapraszamy na otwarcie 7 września 2025 roku od godziny 11.

W trakcie festynu odbędą się również oprowadzenia kuratorskie po wystawie, zatem będziemy mogli się również dowiedzieć też co nieco o tym, jak wystawa była przygotowywana. Po prostu będziemy mogli się dowiedzieć więcej aniżeli to, co będzie dostępne na bardzo bogatej, pełnej informacji wystawie.

Na wystawie poświęconej części etnograficznej, pokazane zostanie, czym były dożynki dla ludzi, którzy na co dzień pracowali na polu.

– Przybliżymy obrzędowość, zaprezentujemy zabytki związane z praca na roli. Będą do rzeźby ludowe przedstawiające rolników, a także narzędzia używane w polu oraz przy obróbce zbóż, a potem mąki. Myślę, że to będzie bardzo ciekawe, tym bardziej, że połączone z festynem „Dożynkowych wspomnień czar”, na który serdecznie zapraszamy

– mówiła Irena Nowogrodzka-Barańska z Działu Etnografii.

Irena Nowogrodzka-Barańska, dział etnografii Muzeum w Koszalinie.

Bardzo cieszymy się – nasz dział etnograficzny z tego, że też bierzemy udział w tej interdyscyplinarnej wystawie, ponieważ etnografia pokaże obrzędowość i też opowie o tym, czym były dożynki dla osób, które na co dzień pracowały w polu, więc pokażemy zabytki związane z plastyką obrzędową, m.in. rzeźby ludowe takich artystów, rzeźbiarzy ludowych jak Jan Dzięciak czy Zdzisław Wężyk

Ale oprócz tego pokażemy też zabytki, które były używane w trakcie sianokosów, w trakcie też obróbki zboża, a później mąki i wytłumaczymy też, na czym polegały dożynki, jak kiedyś wyglądały i myślę, że będzie to bardzo ciekawe wydarzenie, szczególnie że będzie połączone, tak jak mówił już wcześniej kolega Łukasz, z festynem „Dożynkowych Wspomnień Czar”, na który serdecznie zapraszamy. Powtórzę, od godziny 11 do godziny 15.

Co na wystawę przygotuje Dział Historyczny? – Ten wyjątkowy czas przygotowań do wydarzenia, czas transformacji miasta, który zaczął się już na początku lat 70-tych jest bogato zilustrowany na zdjęciach uwieczniających zmiany w mieście oraz przez pamiątki, które przekazywali nam darczyńcy po Dożynkach Centralnych. To m.in. katalogi, sztandary, proporczyki – wymieniał Krzysztof Jedynak, kierownik Działu Historycznego.

Krzysztof Jedynak, Dział Historyczny Muzeum w Koszalinie. Tak jak przedmówcy moi wspomnieli, Centralne Dożynki w Koszalinie to był wyjątkowy czas, były wyjątkowe przygotowania do samego wydarzenia. Ten okres praktycznie zapoczątkowany już na początku lat 70., całej transformacji miasta, jest bogato zilustrowany na wystawie poprzez zdjęcia, ale też również same pamiątki, które przekazali nam darczyńcy po dożynkach centralnych.

Znajdują się tam różne katalogi, sztandary, a również proporczyki, czy właśnie, tak jak wspomniałem, zdjęcia, które dokumentują zmiany zachodzące właśnie w mieście, ale też same dożynki. Są to niejednokrotnie zdjęcia, które nie były jeszcze publikowane, dlatego właśnie też się szczególnie tutaj cieszymy na to, że po raz pierwszy będziemy mogli wiele z tych zdjęć Państwu zaprezentować.

Przespacerujemy się właśnie po wystawie, która będzie nam przekazywała treści związane tutaj z samym otwarciem, z samym przygotowaniem do dożynek, ale też właśnie jaka była wizja dalszego rozwoju miasta, jak to miasto wedle ówczesnych władz zaproponowane było społeczeństwu.

Festyn w klimacie dożynkowym

Część szczegółów festynu zdradziła Dorota Stawiszyńska z koszalińskiego oddziału Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Z wielkim entuzjazmem przyjęliśmy zaproszenie do współorganizacji tego wydarzenia. Z tej okazji przygotowaliśmy wiele atrakcji. Na uczestników czekać będzie wiele produktów regionalnych stworzonych przez osiem kół gospodyń wiejskich. . Na dziedzińcu Muzeum będziemy wspólnie z uczestnikami robić wieniec dożynkowy, który zaprezentujemy na koniec wydarzenia

– powiedziała Dorota Stawiszyńska i głos przekazała Łukaszowi Gładysiakowi, który z ramienia KOWR poprowadzi wydarzenie.

Wspólnie z KOWR przygotowaliśmy żywą lekcję historii, będziemy opowiadać o tym, jak kształtowała się tradycja dożynkowa na polskim Pomorzu. Będziemy też zapraszali do rozmowy członkinie i członków kół gospodyń wiejskich, które są spadkobiercami tej kultury

– mówił Łukasz Gładysiak, dodając, że każdy kto ma wspomnienia związane z Dożynkami Centralnymi w 1975 roku będzie tu mile widziany, bo wspólnie będziemy próbowali odtworzyć tamte chwile.

Żaden festyn nie może się też odbyć bez muzyki. O scenę, która stanie na dziedzińcu zadba Centrum Kultury 105, której dyrektor Paweł Strojek także uczestniczył w konferencji prasowej. Na tej scenie wystąpią: Zespół Tańca Ludowego Bałtyk, Koszalińska Orkiestra Akordeonowa Akord, Chór Koszalin Canta, o godz. 14 wystąpi folk-rockowy zespół Rzepczyno.

Dokładnie 50 lat temu, 7 września o godz. 10 rozpoczęły się najważniejsze, kulminacyjne uroczystości na stadionie Gwardia. Brał w nich udział I Sekretarz Edward Gierek. Może przyjedzie i teraz – w 50. rocznicę tamtych wydarzeń, w niedzielę 7 września o godz. 11. Trzymajcie kciuki!

– dodała Joanna Chojecka, która wraz uczestnikami konferencji prasowej jeszcze raz zaprosiła wszystkich mieszkańców na to wyjątkowe muzealne wydarzenie.

Grafika z plakatem promującym wydarzenie "Wielkie przesilenie" - Dożynki Centralne 1975 w Koszalinie" i wystawę "Dożynkowych wspomnień czar" (kliknięcie spowoduje powiększenie grafiki).

Dni Architektury Drewnianej

Korzystając z obecności mediów dr Arkadiusz Wesołowski, kierownik Działu Rozwoju i Promocji zaprosił także na Dni Architektury Drewnianej – wydarzenie, które odbędzie się w niedzielę 31 sierpnia w Zagrodzie Jamneńskiej.

Rozpoczynamy o godz. 12 prezentacjami Marii Witek, która jest dyrektorem Biura Dokumentacji Zabytków w Szczecinie oraz Waldemara Witka, kierownika Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Szczecinie. Mamy też atrakcję dla dzieci – budowę modelu szkieletu domu szachulcowego

– zachęcał dr Arkadiusz Wesołowski.

Z kolei na godz. 15.00 zaplanowaliśmy odsłonięcie Witacza Jamneńskiego, który stanie przy przystani w Jamnie.