1Bb – Poliptyk informelowy

Utrzymane w poetyce informelu prace artystki i artystów biorących udział w dwóch pierwszych plenerach osieckich zaaranżowane zostały w formie wielosegmentowego zespołu nawiązującego do wizualności wczesnych wystaw poplenerowych. Nową jakość ekspozycji na świeżym powietrzu dostrzegł Janusz Bogucki, badacz i krytyk sztuki, uczestnik edycji z 1963 i 1964 roku. Zauważył on, że stworzone na plenerach prace ciekawie korespondują ze zmiennością światła dziennego i działaniem wiatru. Ponadto zwrócił uwagę na nietuzinkowe umiejscowienie wielu prac. Na przykład Lech Kunka swoją tablicę z nieregularnie rozmieszczonymi kręgami, porównywaną przez krytyka do cieczy zgęstniałej i zakrzepłej, położył na wygasłym ognisku wśród zwęglonej materii, sugerując umowność granicy prostokątnej płyty pilśniowej. Z kolei rytmiczne kompozycje Mariana Bogusza, inspirowane muzyczną partyturą, zdawały się uzupełniać wyobrażonymi dźwiękami szum liści okolicznych drzew. Część prac zawiązywało relację z ziemią, inne kontrastowały z jasnością nieba. Eksponowane dzieła sztuki zyskiwały w ten sposób organiczność.

Obrazy Ireny Kozery, Andrzeja Matuszewskiego, Mariana Bogusza, Ignacego Bogdanowicza, Lecha Kunki i Andrzeja Urbanowicza ukazują różne formy organizacji materii, zarówno pojedynczo, jak i w zestawieniu. Są przykładami malarstwa materii, cechującego się podkreślaniem fizycznych jakości grubej warstwy farby oraz włączaniem do kompozycji materiałów tradycyjnie postrzeganych jako niemalarskie: metalu, tkaniny, piasku, szczątków organicznych, cementu. W każdej z prac organizacja materii polega na nadaniu jej formy geometrycznej, w sensie fizycznym i obrazowym. Formy te przypominają uproszczone struktury komórkowe lub tkankowe, które zdają się wyłaniać z nagromadzonej materii, znajdując analogię z regularnym prostokątem szkieletu obrazu – krosna lub płyty. Zestawienie obrazów odzwierciedla koncepcję zacierania się podziałów na wnętrze i zewnętrze obrazu. Regularność geometrii pracy Bogdanowicza wydaje się być przetworzona na płótnie Bogusza, gdzie pola barwne są rozchwiane i rozczłonkowane. Pomiędzy nimi umieszczono dzieła Kozery i Matuszewskiego, tworzące osobną podgrupę. Ukazują one szczeliny i nacięcia – znaki procesu wyobrażonego przejścia między obrazami Bogdanowicza i Bogusza. Dodatkowo obraz Kozery to rodzaj inwersji między górnymi obszarami flankujących je prac. Uogólnione dolne części dzieł Bogusza, Bogdanowicza i obraz Matuszewskiego znajdują ukonkretnienie w bogatych fakturalnie, ziemistych pracach Kunki i Urbanowicza, których tematem jest kolejno organiczna siatka i zwęglenie (aby uzyskać pożądaną fakturę, Urbanowicz nadpalał powierzchnie swoich prac).

W kontekście historii plenerów osieckich zestawienie obrazów można odczytać jako metaforę wypracowywania formuły pleneru, wystawy końcowej i ewolucji założeń programowych. Perspektywa nowomaterialistyczna, akcentująca aktywność i sprawczość materii, ujmuje koncepcje, idee, układy, tworzywa, przedmioty jako niehierarchiczną całość, wolną od ograniczeń tradycyjnego dualizmu dowartościowującego formę, która nadaje kształt biernej materii. Nowy materializm pozwala spojrzeć na historię plenerów osieckich przez pryzmat nie tylko założeń programowych czy autorskich komentarzy do dzieł sztuki, ale również mniej lub dokładniej zaplanowanych okoliczności wystawienniczych i materialności wytwarzanych na plenerach obiektów.

In English

Using the poetics of informel, the works produced by artists participating in the first two plein-air workshops in Osieki were arranged in the form of a multi-segment ensemble, referring to the visuality of the early plein-air exhibitions. The new quality of this open-air exhibition was noticed by Janusz Bogucki, a researcher and art critic who participated in the 1963 and 1964 events. He noted that the works created during the plein-air exhibitions corresponded interestingly with the variability of daylight and the action of the wind. Furthermore, he drew attention to the unconventional placing of many works. For example, Lech Kunka’s board with irregularly placed circles, which the critic compared to a thickened and coagulated liquid, was positioned on an extinguished bonfire among charred matter, suggesting the conventionality of the rectangular boundary of the fibreboard itself. Marian Bogusz’s rhythmic compositions, on the other hand, inspired by a musical score, seemed to complement the rustle of the leaves of the surrounding trees with imagined sounds. Some works established a relationship with the earth, while others contrasted with the brightness of the sky. The artworks on display thus took on an organic quality.

The paintings by Irena Kozera, Andrzej Matuszewski, Marian Bogusz, Ignacy Bogdanowicz, Lech Kunka and Andrzej Urbanowicz show various forms of organising matter, both separately and in juxtaposition. They are examples of matter painting, with its characteristic emphasis on physical qualities using a thick layer of paint and the inclusion of materials traditionally perceived as non-material, such as metal, fabric, sand, organic debris, or cement, in the composition. In each work, matter is organised by giving it a geometric form, in a physical and pictorial sense. These forms resemble simplified cellular or tissue structures that seem to emerge from the accumulated matter, finding an analogy with the regular rectangle of the skeleton of the painting – the stretcher frame or panel. The juxtaposition of the images reflects the concept of blurring the divisions between the inside and outside of the painting. The regularity of the geometry of Bogdanowicz’s work seems to be transformed on Bogusz’s canvas, where the colour fields are disjointed. Positioned between are works by Kozera and Matuszewski, which form a separate sub-group. They show gaps and incisions – signs of the process of imagined transition between Bogdanowicz’s and Bogusz’s paintings. In addition, Kozera’s painting is a kind of inversion between the upper areas of the works flanking it. The generalised lower sections of Bogusz’s, Bogdanowicz’s and Matuszewski’s paintings find tangible form in the texturally rich, earthy works by Kunka and Urbanowicz, whose themes are organic mesh and charring (in order to achieve the desired texture, Urbanowicz charred the surfaces of his works).

In the context of the history of the Osieki Plein Airs, the juxtaposition of images can be read as a metaphor for developing the formula for the workshop, the final exhibition and the programme principles. The new materialist perspective, emphasising the activity and causality of matter, presents concepts, ideas, systems, materials and objects as a non-hierarchical whole, free from the constraints of traditional dualism, which values form and gives shape to passive matter. The new materialism makes it possible to look at the history of the plein-air workshops in Osieki through the prism not only of the programme principles or the artist’s comments on their works of art, but also the more or less carefully planned exhibition circumstances and the materiality of the objects produced during the workshops.