Uniwersytet Szczeciński i Międzynarodowy Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych (MOBI) Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach zapraszają na międzynarodową konferencję pn. „Stosunek do miejsc pamięci II wojny światowej”, która odbędzie się w dniach 13-15 listopada 2025 roku w Kulicach. Konferencja będzie poświęcona pamięci o II wojnie światowej, a Muzeum w Koszalinie jest partnerem tego wydarzenia.
Konferencja organizowana jest w ramach projektu „Mare 2”, którego celem jest pogłębienie profesjonalnej wiedzy o przeszłości Europy, odzwierciedlonej we wspólnym dziedzictwie kulturowym. Kierownikiem projektu jest dr Paweł Migdalski z Uniwersytetu Szczecińskiego.
Tematyka
W 2025 roku przypada 80 rocznica zakończenia II wojny światowej. Jest to okres wystarczająco długi, aby pamięć o tym wydarzeniu i upamiętniających je miejscach pamięci została poddana analizie i dyskusji. Problem ten jest o tyle aktualny, że wojna ponownie puka do drzwi Europy, a nawet przekroczyła jej próg, a zaangażowanie w nią największych mocarstw powoduje, że znów grozi nam konflikt globalny. Obecna wojna stanowi też katalizator pamięci dawnych wydarzeń, wpływa również na traktowanie miejsc pamięci związanych z II wojną światową. Ta aktualność i upolitycznienie miejsc pamięci jest z jednej strony siłą napędową, która czyni je ciekawymi atrakcjami turystycznymi, a z drugiej przeszkodą, gdyż pomniki te są postrzegane jako obiekty propagujące wrogą propagandę i narażone na systemowe lub oddolne zniszczenie. Przestrzeń społeczna wypełniona była i wciąż jest miejscami pamięci II wojny światowej. Ich narracje ulegały i ulegają ciągłej zmianie od czasu ich powstania. Dyskusje o nich towarzyszyły im przy ich kreacji i trwają do dnia dzisiejszego. Tym samym te miejsca pamięci stanowią żywe i zmieniające się palimpsesty pamięci społecznej.
Celem konferencji jest w pierwszej części ponowna dyskusja nad pytaniami: kto budował i tworzył miejsca pamięci? Jakimi sposobami były tworzone, jak zmieniał się do nich stosunek społeczeństwa, polityki historycznej? Czy są one nam dziś potrzebne w obliczu nowego kryzysu wojennego w Europie? Jakie funkcje spełniały i spełniają? W drugiej zaś części spotkania zwrócimy uwagę na nowe sposoby prezentowania miejsc pamięci w zmieniającej się rzeczywistości w przestrzeni społecznej, turystycznej oraz edukacyjnej w muzeach, na szlakach turystycznych, tak aby stanowiły ważne, edukacyjnie i refleksyjnie oraz ciekawe produkty turystyczne. Biorąc pod uwagę dotychczasowe polityki niszczenia wielu z nich istotą problemu jest to, aby ukazać złożoność historii oraz warstw symbolicznych tych miejsc pamięci jako ważnego elementu dziedzictwa kulturowego. W jaki sposób zarządzać tymi miejscami pamięci jako atrakcjami turystycznymi, które nie dzielą, ale rzetelnie propagują wiedzę o wydarzeniach z przeszłości, zmieniającym się stosunku do nich, jakie refleksje możemy czerpać z nich o wojnach, o przeszłości, teraźniejszości dla lepszej przyszłości.
Językiem obrad konferencji będzie j. polski i angielski. Wydarzenie będzie tłumaczone symultanicznie.
Program konferencji
Dzień 1
13 listopada (czwartek)
12:00: Wyjazd ze Szczecina
13:15: Przyjazd do Kulic, poczęstunek
14:00: Otwarcie konferencji: powitanie i wprowadzenie
- Agnieszka Szudarek (Instytut Historyczny Uniwersytet Szczeciński)
- Jörg Hackmann (Międzynarodowy Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach)
- Przedstawiciele partnerów
- Paweł Migdalski (Instytut Historyczny Uniwersytet Szczeciński / Międzynarodowy Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach)
14:30-16:30: panel 1 – Sprawy ogólne 1
- ROBERT PARZER (Deutsch-Polnische Haus, Berlin, Niemcy)
Dom Niemiecko-Polski jako element upamiętnienia II wojny światowej i okupacji niemieckiej (w j. angielskim) - DAWID GRALIK (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Cyfrowe miejsca pamięci, czyli jak II wojna światowa jest upamiętniania w Internecie i co z tego wynika - TOMASZ KORBAN (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie)
Pomnik katyński w Londynie jako element relacji lokalnych i międzynarodowych w latach 70. XX wieku
Dyskusja
16:30-17:00: przerwa
17:00-19:00: panel 2 – Perspektywy porównawcze
- MARGARET COMER (Uniwersytet Warszawski)
Przemoc na polu bitwy i poza nim, teraźniejszość i przeszłość: przedstawienia i dyskursy cierpień II wojny światowej w miejscach pamięci w Estonii i Kazachstanie (w j. angielskim) - HUBERT KUBERSKI (badacz niezależny, Warszawa)
Miejsca pamięci ofiar SS-Sonderkommando Dirlewanger w Europie: Polska, Białoruś, Słowacja, Niemcy - BRENDAN HUMPHREYS (Aleksanteri Institute, University of Helsinki, Finlandia)
Niewinność budynków; fizyczne dziedzictwo terroru Ustaszy (w j. angielskim) (online) - OLENA DOBOSH (badaczka niezależna, Lwów, Ukraina)
Uniwersytet jako miejsce pamięci lub miejsce pamięci (w j. angielskim)
Dyskusja.
20:00: kolacja
Dzień 2 – 14.11.2025 (piątek)
8:00: śniadanie
9:00-11:00: panel 3 – Pogranicza
- THOMAS WEGENER FRIIS (University of Southern Denmark, Dania)
Paralelna pamięć i zapomnienie na pograniczu duńsko-niemieckim (w j. angielskim) (online) - PRATIT KR. MALLICK (Indian Institute of Technology, Madras, Indie)
Geografie pamięci związane ze skażeniem: studium porównawcze upamiętnienia II wojny światowej, kryzysu ekologicznego i transgranicznej współpracy w ekotonie Odra-Nysa (w j. angielskim) - MERAL GEZICI YALÇIN (Bielefeld University, Niemcy)
Pamięć ponad rzeką: krajobrazy upamiętniające II wojnę światową we Frankfurcie nad Odrą i Słubicach (w j. angielskim) (online)
Dyskusja
11:00-11:30: przerwa
11:30-14:00: panel 4 – Europa Środkowa i Wschodnia
- JÖRG HACKMANN (Uniwersytet Szczeciński)
Niewdzięczność za wyzwolenie? O losach radzieckich pomników wojennych w Europie Środkowo-Wschodniej (w j. angielskim) (online) - OLEKSANDRA STASIUK (Instytut Ukrainistyki im. I. Krypiakiewicza, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Lwów, Ukraina)
Ewolucja praktyk upamiętniania II wojny światowej na Ukrainie - NATALIIA MYSAK (Instytut Ukrainistyki im. I. Krypiakiewicza, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Lwów, Ukraina)
Miejsca pamięci II wojny światowej na Ukrainie i wojna rosyjsko-ukraińska: wyzwania, transformacje, akcenty - LARA RIGHI (University of Verona, Włochy)
Babi Jar w powieści Katji Petrowskaj „Może Estera” (w j. angielskim) (online)
Dyskusja.
14:00-15:00: przerwa obiadowa
15:00-17:00: panel 5 – Sprawy ogólne 2
- JOANNA WOJDON (Uniwersytet Wrocławski)
Miejsca pamięci II wojny światowej w podręcznikach szkolnych w PRL (online) - JOANNA BEDNARSKA-RYDZEWSKA (Uniwersytet Łódzki)
Nieistniejące miejsca pamięci: Lebensborn jako palimpsest pamięci wojennej w literaturze i kulturze - MYKOLA NEBORACHKO (Ukrainian Institute of Education Development, Kijów, Ukraina)
Archiwa jako miejsca pamięci: odtajnione akta radzieckich służb bezpieczeństwa i biurokratyczne narracje o uzdrowieniu po terrorze (w j. angielskim) (online)
Dyskusja
17:00-17:30: przerwa
17:30-19:00: panel 6 – Ziemia Lubuska
- GRZEGORZ URBANEK (Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Zbigniewa Herberta w Gorzowie Wielkopolskim)
Międzyrzecki Rejon Umocniony – przestrzeń pamięci czy niepamięci? - KATARZYNA SZTUBA-FRĄCKOWIAK (Fundacja Miejsce Pamięci Obrzyce/Gedenkstätte Obrawalde, Międzyrzecz)
Izba Pamięci w Szpitalu Psychiatrycznym w Międzyrzeczu-Obrzycach. Trudne dziedzictwo i współczesne wyzwania
Dyskusja.
20:00: kolacja
Dzień 3 – 15.11.2025 (sobota)
8:00: śniadanie
9:00-11:00: panel 7 – Pomorze i Mazury 1
- ANNA GUT-CZERWONKA (Politechnika Koszalińska)
Pamięć II wojny światowej w rzeźbie artystów Pomorza Środkowego - SYLWIA BYKOWSKA (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN, Gdańsk)
Pamięć w procesie kształtowania się powojennego społeczeństwa Gdańska - WOJCIECH SAMÓL (Muzeum II wojny Światowej)
Pole bitwy Westerplatte obecnie
Dyskusja
11:00-11:30: przerwa
11:30-13:30: panel 8 – Pomorze i Mazury 2
- ANDRZEJ HOJA (Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie; Muzeum Gdańska)
Służba wojskowa obywateli polskich w armii III Rzeszy jako nie-miejsce pamięci (fr. non-lieux de mémoire). Przykład recepcji wystawy „Nasi chłopcy. Mieszkańcy Pomorza Gdańskiego w armii III Rzeszy” - STEFAN MICHAŁ MARCINKIEWICZ (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie)
Miejsca pamięci przejściowego obozu jenieckiego i zbornego w Boguszach/Prostkach - PAWEŁ MIGDALSKI (Uniwersytet Szczeciński)
Turystyka pamięci o wojnach – powstanie i przemiany Rejonu Pamięci Narodowej Cedynia-Gozdowice-Siekierki
Dyskusja i zakończenie konferencji
13:30: przerwa obiadowa
14:15: odjazd uczestników z Kulic
15:30: przyjazd do Szczecina