4Ac – Filmy Osieki 1963-1965

Trzem pierwszym spotkaniom w Osiekach towarzyszyła bogata dokumentacja filmowa. Uchwycono w niej m.in. momenty pracy twórczej, oficjalne otwarcia i zakończenia imprezy, widoki wystaw poplenerowych oraz sposoby spędzania wolnego czasu przez plenerowiczów. Dane autorów tej dokumentacji nie są znane. Wykonywana była najpewniej w celach sprawozdawczych. Warto jednak zadać pytanie o pozostałe funkcje tego typu materiałów. Czy pozyskiwanie dziś tak bezcennych z historyczno-artystycznego punktu widzenia zapisów filmowych, jak również szczegółowej dokumentacji zdjęciowej każdego pleneru, było także formą inwigilacji środowiska artystycznego? Lista gości zapraszanych na plenery była każdorazowo przedkładana do akceptacji organom władzy państwowej. Wiele nazwisk z tych list wykreślono. Wśród uczestników spotkań osieckich były osoby, które współpracowały ze służbami bezpieczeństwa. Rejestracja procesu twórczego przez wielu artystów i artystki odbierana była jako forma naruszenia ich sfery intymności. Oglądając filmy relacjonujące trzy pierwsze plenery, można uświadomić sobie, że żadne zapośredniczone medialnie spojrzenie nie jest niewinne, gdyż zawsze ingeruje w tkankę przepływu wydarzeń i dostosowuje zarejestrowany obraz do celów ich pozyskania. Zestawienie dokumentacji z Rynkiem Józefa Robakowskiego unaocznia jej szerszy wymiar jako świadectwa działania mechanizmów kontroli funkcjonujących w systemie komunistycznym.

In English

The first three meetings in Osieki were accompanied by extensive film documentation. This captured moments of creative work, the official opening and closing of the event, images of the post-plein-air exhibitions and the ways in which the participants spent their free time. The personal details of the authors of this documentation remain unknown. It was most likely made for reporting purposes. However, it is worth asking about the other purposes of this type of material. Was the acquisition of such detailed film and photo records of each plein-air workshop, albeit so invaluable now from the historical and artistic point of view, also a form of surveillance of the artistic community? The list of guests invited to plein-air workshops was each time submitted to the state authorities for approval and many names ended up being crossed off these lists. Some of the participants of the Osieki meetings were those who collaborated with the communist security services. The recording of the creative process was perceived by many artists as a form of violation of their privacy. Watching the films covering the first three plein-air meetings, one realises that no media-mediated gaze is innocent, as it always interferes with the flow of events and adapts the recorded image to the purpose of its acquisition. Juxtaposing these records with Jozef Robakowski’s Market Square reveals their broader dimension as a testimony to control mechanisms operating within the communist system.