Czas trwania wystawy: 26 listopada 2023 – 14 kwietnia 2024.
Koncepcja wystawy, kuratorzy: Łukasz Rozmarynowski, dr Marcin Szeląg.
Opieka konserwatorska: Maria Mikita.
Aranżacja: Beata Jasionek.
Logo, plakat, bilbord, baner, animacja logotypu: Mirosław Adamczyk.
Programy edukacyjne: Janusz Byszewski pARTner, Grupa Twożywo.
Produkcja i promocja wystawy: Magdalena Dudek, Alicja Nowak-Zientarska, Arkadiusz Wesołowski.
Realizacja wystawy: Grażyna Bezowska, Joanna Grela, Robert Hellfeier, Krzysztof Jedynak, Andrzej Kasprzak, Dariusz Kulik, Martyna Mikita-Bobowska, Irena Nowogrodzka-Barańska, Ilona Łukjaniuk, Anna Rogaczewska, Jarosław Sikora, Andrzej Stachowiak, Mateusz Szlegel, Eugeniusz Wróblewski, Maria Zdanowicz.
Koordynacja: Zygmunt Kalinowski, Monika Szumowska-Chrabin.
Patronaty: wystawa objęta była Patronatem Honorowym Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego profesora Piotra Glińskiego i Prezydenta Miasta Koszalina Piotra Jedlińskiego.
Patronat medialny: TVP Kultura, TV MAX, Polskie Radio Koszalin i Radio Plus. Partnerem Muzeum w Koszalinie podczas organizacji wydarzenia jest Gmina Sianów.
Wystawa zorganizowana z okazji 60. rocznicy zorganizowania I Międzynarodowego Studium Pleneru Koszalińskiego – pierwszego ze spotkań, które odbywając się cyklicznie przez następnych 18 lat, wyznaczyło formułę nowoczesnego pleneru artystycznego, zakładającą obok pracy twórczej także spotkania z naukowcami, krytykami i teoretykami sztuki, jak również z lokalną społecznością, realizując w ten sposób misję edukacyjną, upowszechniając wiedzę o najnowszych kierunkach poszukiwań sztuki współczesnej.
Była to największa inicjatywa wystawiennicza Muzeum w Koszalinie. Nie tylko ze względu na powierzchnię ekspozycyjną – ta zajęła aż cztery sale wystawowe – ale także na bogactwo eksponatów (dzieł sztuki, dokumentów, zapisów audio i wideo, fotografii), przede wszystkim zaś bogactwo tematyczne.
W pierwszej sali przybliżyliśmy kulisy organizacji plenerów i ich społeczny wymiar. W dwóch kolejnych salach zwiedzający mogli podziwiać malarstwo, rzeźbę, formy przestrzenne, fotografię i dokumentację akcji artystycznych, które staraliśmy się dobrać tak, by jak najlepiej ilustrowały najważniejsze nurty i zjawiska w polskiej sztuce lat 60. i 70. Mieliśmy zaszczyt prezentować prace tak kanonicznych artystów jak Tadeusz Kantor, Henryk Stażewski, Jonasz Stern, Erna Rosenstein, Maria Pinińska-Bereś, Józef Robakowski, Natalia Lach-Lachowicz, a także wybitnych przedstawicieli środowiska koszalińskiego, w tym Jerzego Fedorowicza, Ludmiłę Popiel, Irenę Kozerę, Zygmunta Wujka i Elżbietę Kalinowską. W ostatniej przestrzeni ekspozycyjnej udostępniliśmy teksty i nagrania wykładów wygłoszonych podczas plenerów przez wybitnych teoretyków i krytyków sztuki, takich jak Jerzy Ludwiński, Bożena Kowalska i Janusz Bogucki. Ta część wystawy przybliżała również ideę Mariana Bogusza dotyczącą utworzenia muzeum sztuki nowoczesnej w Koszalinie.
Kuratorami tej wyjątkowej wystawy byli Łukasz Rozmarynowski, kierownik Działu Sztuki Współczesnej naszego Muzeum, oraz dr Marcin Szeląg z Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu.
Wystawa otwarta została 26 listopada podczas uroczystej gali w Filharmonii Koszalińskiej.
Dokumentacja audiowizualna wystawy
Wystawa „Otwieranie. Plenery koszalińskie w Osiekach 1963-1981” posiada dedykowaną stronę internetową, na której znajdują się dodatkowe informacje o wystawie, wraz z materiałami audio.
Ponadto wystawa ta utrwalona została w formie wirtualnego spaceru. Oprócz dzieł sztuki, dokumentacji działań artystycznych oraz archiwaliów związanych z kulisami organizacji plenerów, na wirtualnym spacerze udostępnione zostały również materiały audiowizualne, które były prezentowane na ekspozycji: filmy, archiwalne nagrania, skany broszur, a także wyjątkowej księgi pamiątkowej Zbigniewa Makowskiego.
- Link do spaceru: www.skanowanie.xyz/muzeumkoszalin-osieki
- Link do strony internetowej: www.otwieranie.muzeumwkoszalinie.pl
Dodatkowo, na naszym kanale na YouTube dostępne są nagrania z gali otwarcia wystawy.
Działania edukacyjne
Ze względu na galę otwarcia poza Muzeum, sale wystawowe otworzyliśmy dla zwiedzających w kolejnych dniach. Zorganizowaliśmy oprowadzania kuratorskie, które cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem. Pierwsze z nich dedykowane było m.in. uczestnikom Plenerów, przyjaciołom muzeum, przedstawicielom mediów i zaproszonym gościom. Poszczególne grupy znajdowały się pod troskliwą opieką kuratorów: Łukasza Rozmarynowskiego i Marcina Szeląga oraz dyrektora koszalińskiego muzeum Zygmunta Kalinowskiego. Taka forma zwiedzania stanowi wyjątkową okazję do zadawania pytań osobom odpowiedzialnym za całokształt wystawy oraz do wysłuchania ich komentarzy, co umożliwia głębszy odbiór prezentowanych dzieł.
Wystawie towarzyszył bogaty program edukacyjny. Ekspozycja składała się z dzieł sztuki, które na pierwszy rzut oka mogły wydawać się niezrozumiałe. Prezentowaliśmy prace abstrakcyjne, konceptualne oraz dokumentację i obiekty związane ze sztuką akcji. Często towarzyszy nam opór i lęk przed kontaktem z tego rodzaju twórczością, ponieważ ciągle dominuje błędne przekonanie, że do odbioru sztuki współczesnej musimy być specjalnie przygotowani i wyedukowani. Oferta warsztatowa przygotowana przez Janusza Byszewskiego stawiała przede wszystkim na indywidualną interpretację, pobudzenie wyobraźni i otworzenie się na doznania i emocje, które towarzyszą kontaktowi ze sztuką współczesną. Propozycja skierowana była do wszystkich grup wiekowych – w trakcie trwania warsztatów dobierane były najbardziej w danej sytuacji odpowiednie metody. Zadania, które otrzymują uczestnicy, nie wymagają wiedzy na temat historii sztuki, a jedynie inspirują do pracy z obiektami znajdującymi się na wystawie. Eksponowane prace, mimo swojej pozornej prostoty, były bardzo bogate w treści. Dlatego jednym z założeń programu było stworzenie jak najbardziej sprzyjających warunków dla pobudzenia zainteresowania oraz dla samodzielnego myślenia i zadawania pytań.
Efekty programu edukacyjnego „Otwieranie wyobraźni” przerosły nasze oczekiwania. Jego celem było wspólne zgłębianie obszarów sztuki współczesnej i otwieranie na kontakt, z pozoru trudnymi w odbiorze, dziełami. Sztuka abstrakcyjna, konceptualna, sztuka akcji wcale nie musi kojarzyć się z czymś dostępnym jedynie wtajemniczonym, wręcz przeciwnie – może być zrozumiała i niezwykle intrygująca. Trzeba znaleźć jedynie odpowiednią dla danej osoby czy grupy formę zapoznawania się ze sztuką współczesną. Można doszukiwać się w niej własnych wrażeń, emocji i interpretacji, grając w przestrzeni ekspozycji w tak dobrze nam znane „kalambury”, których tematem są prezentowane na wystawie dzieła lub tworząc efemeryczne kompozycje, wokół których powstają niesamowite opowieści inicjowane przez kilku autorów, a następnie rozwijane przez resztę grupy. Stworzenie artystycznych kompozycji z gotowych przedmiotów i próba znalezienia klucza do zrozumienia intencji tworzących je osób, ułatwia następnie interpretację działań efemerycznych, które prezentowane są na wystawie. Tworzenie asamblaży nieprzypadkowo odbywało się w przestrzeni dotyczącej tzw. sztuki akcji. Performanse i happeningi, które odbyły się podczas Plenerów, z oczywistych względów, są obecnie prezentowane za pomocą dokumentacji fotograficznej, opisów (instrukcji) wydarzeń oraz przedmiotów, które były wykorzystywane podczas działań artystycznych.
Wystarczy pójść za potrzebami i zainteresowaniami uczestników, a można liczyć na ich otwartość i pełne zaangażowanie. Zazwyczaj zajęcia kończyły się pozostawieniem przez uczestników wizualnego śladu – wzorem uczestników Plenerów, którzy na zakończenie spotkań tworzyli artystyczne tableau. Były to przepiękne kompozycje, w których można dostrzec nie tylko indywidualność każdego uczestnika, ale również niepowtarzalny charakter każdej grupy.
Znakomite uzupełnienie zajęć warsztatowych stanowiły oprowadzania kuratorskie. Ze względu na odmienną specyfikę obu form obcowania z wystawą, wiele grup licealnych decyduje się na skorzystanie zarówno z warsztatów, jak i oprowadzania. Zwiedzanie wystawy z osobą, która była odpowiedzialna za jej całokształt, wybór prac i sposób ich prezentacji, a dodatkowo zwracała uwagę na szczegóły, dzieliła się ciekawostkami i osadzała dane zjawiska w szerszym kontekście, ułatwia zrozumienie i umożliwia głębszy odbiór ekspozycji.
Dokumentacja fotograficzna – sala 1
Pierwsza sala prezentowała kontekst organizacyjny plenerów, skupiała się na osobach, które tworzyły zręby organizacyjne i programowe Spotkań, ze szczególnym uwzględnieniem środowiska koszalińskiego. Dokumentacja łączyła się w tej części ekspozycji ze sztuką, bowiem prezentowana była w tym miejscu tzw. Cegiełka, czyli prace pochodzące z kolekcji Galerii Krzywego Koła, przekazane przez Mariana Bogusza władzom koszalińskim z intencją powołania w mieście muzeum sztuki nowoczesnej. Ten zaczątek kolekcji uzupełniany miał być pracami ofiarowanymi przez uczestników plenerów.
Dokumentacja fotograficzna – sala 2
Dla ułatwienia zapoznania się z Kolekcją Osiecką przestrzeń drugiej sali wystawowej podzielono na kilka sekcji tematycznych. W pierwszej z nich dominowały prace powstałe w nurcie abstrakcji niegeometrycznej i malarstwo materii. Kolejna część poświęcona była abstrakcji bardziej poetyckiej, lirycznej. Trzecia przestrzeń stanowiła płynny punkt przejścia ku abstrakcji geometrycznej. Następna sekcja podejmowała wątek szans i zagrożeń płynących z rozwoju cywilizacyjnego, a kolejna poruszała problematykę egzystencjalną.
Dokumentacja fotograficzna – sala 3
Trzecia sala również została podzielona na sekcje tematyczne, które poruszały różne zagadnienia: problem materialności dzieła sztuki, trudności w obrazowaniu pojęć przy użyciu języka geometrii, poruszanie kwestii ekologicznych oraz podmiotowości i cielesności. Zawierała również dokumentację trzech kluczowych happeningów: „Panoramicznego Koncertu Morskiego” Tadeusza Kantora, „Zdjęcie kapelusza” Władysława Borowskiego oraz „Ślady” Andrzeja Matuszewskiego.
Dokumentacja fotograficzna – sala 4
Czwartą salę poświęcono teorii sztuki. Miała ona multimedialny charakter: prezentowane były w niej dwa filmy – pierwszy stanowił montaż materiałów z pierwszego pleneru, drugi zaś to projekt Pawła Kwieka, zrealizowany w Osiekach w 1974 roku. Na sali znajdowało się wiele stanowisk do wysłuchania nagrań wypowiedzi uczestników plenerów, naukowców, historyków oraz teoretyków sztuki. Ponadto zaprezentowaliśmy tzw. Tekę Bogusza, obejmującą prace na papierze, które były przekazane przez Mariana Bogusza jako zaczątek kolekcji przyszłego muzeum. Wątek ten kontynuowany był w postaci kopii makiety „nowej galerii sztuki w Łodzi” autorstwa Mariana Bogusza i Jerzego Oplustila. I tym właśnie akcentem – niespełnionym marzeniem Bogusza o utworzeniu podobnej instytucji w Koszalinie – zakończyliśmy ekspozycję.
