Podsumowanie Festiwalu „Fale Historii, Fale Wolności” 2025

W dniach 4–5 czerwca 2025 roku w Muzeum w Koszalinie odbyła się pierwsza edycja Festiwalu „Fale Historii, Fale Wolności” – wydarzenia, które połączyło refleksję nad dwiema kluczowymi rocznicami: 36-leciem przełomowych wyborów 1989 roku oraz 80. rocznicą zakończenia II wojny światowej.

Były to dwa dni wypełnione po brzegi dyskusjami z historykami, dziennikarzami, autorami książek i ważnymi postaciami z solidarnościowej opozycji, a do tego projekcje filmowe, targi książki, spektakl teatralny i recital poezji śpiewanej – tak wyglądał Festiwal „Fale Historii, Fale Wolności”, którego serce biło na dziedzińcu Muzeum w Koszalinie. To pierwsza i na pewno nie ostatnia edycja!

Pierwszy taki Festiwal w Polsce

„Fale Historii, Fale Wolności” to zupełnie nowa propozycja na mapie kulturalnej nie tylko Koszalina, ale i Polski! Cezary Łazarewicz, dziennikarz, publicysta i pisarz, który wraz z dziennikarzem, historykiem Michałem Wójcikiem jest autorem projektu, podkreślał, że takiego Festiwalu historycznego w kraju jeszcze nie było.

Koszalin przez te dwa dni będzie miastem wolności, w którym wolność, pamięć i doświadczanie historii wybrzmiewa na wiele głosów

– podkreślała Joanna Chojecka, dyrektor Muzeum w Koszalinie, kiedy wraz z prezydentem Koszalina Tomaszem Sobierajem oficjalnie otwierała Festiwal dodając, że ma nadzieję, że tak będzie co roku.

Historia oczami opozycjonistów

I trzeba powiedzieć, że słowo „Wolność” podczas całego wydarzenia odmieniane było przez wszystkie przypadki wraz z kolejnymi wspaniałymi gośćmi, którzy pojawiali się na festiwalowej scenie. Wykład inauguracyjny wygłosił Jacek Merkel – człowiek, który nie tylko brał udział w strajku w 1980 roku, nie tylko zasiadał przy Okrągłym Stole, ale przede wszystkim był szefem sztabu wyborczego Lecha Wałęsy.

W kolejnych panelach podczas Fali Historii, Fali Wolności prowadzonych przez Michała Wójcika i Cezarego Łazarewicza udział brali reżyserka Maria Zmarz-Koczanowicz, historycy Marek Węckowski, Maciej „Max” Łubieński, Błażej Brzostek, opozycjoniści Paweł Piskorski, Bogdan Borusewicz, Zbigniew Janas i Andrzej Celiński, poruszający przede wszystkim tematy wydarzeń 1989 roku, które doprowadziły do wyborów 4 czerwca z ich wszystkimi konsekwencjami. Rozmowom przysłuchali się przybyli na dziedziniec Muzeum miłośnicy historii najnowszej, a także młodzież z Computer College, która miała wyjątkową okazję spotkać i wysłuchać świadków historii, legend Solidarności.

Dzień drugi – Historia Koszalina i regionu

Drugi dzień Festiwalu „Fale Historii, Fale Wolności” minął głównie pod znakiem historii Koszalina i regionu. W samo południe rozpoczęła się projekcja unikatowego filmu dokumentalnego „Było sobie Pomorze”. Po nim w dyskusji udział wzięli z reżyser obrazu Michał Majerski i historyk Paweł Migdalski, której przysłuchiwali się m.in. uczniowie koszalińskiego Ekonoma i V Liceum Ogólnokształcącego.

– Na ile jestem Niemcem, na ile Ślązakiem, a na ile Polakiem? – zastanawiał się reżyser. – Dla mnie to problem, bo nie jest proste mieć wiele tożsamości w sobie. Z tej bezsilności, sam zacząłem zadawać sobie pytanie, a że umiem robić filmy, to chwyciłem za kamerę i zacząłem o to pytać z nią w ręku.

– My budujemy nowe Pomorze. Nie płaczmy za tym, co było tylko budujmy z sensem coś nowego na bazie dziedzictwa, na tym cośmy otrzymali – powiedział Paweł Migdalski.

Wielu czekało na kolejną dyskusję zatytułowaną „Koszalin – miasto odzyskane?”, która rozpoczęła się od pytania Piotra Pawłowskiego o to, jak współczesny młody człowiek może poznać prawdę o mieście, w którym żyje.

– Powinien sobie tę prawdę wychodzić. Oglądać swoje otoczenie, oceniać, co w nim jest zwyczajne, co niezwyczajne. Sprawdzić, czy może studzienka kanalizacyjna w ulicy ma napis Köslin, a nie Koszalin – stwierdziła Karolina Ćwiek-Rogalska, autorka książki „Ziemie. Historia odzyskiwania i utraty”. Zgodził się z nią Zbigniew Rokita, który napisał książkę „Odrzania. Podróż po Ziemiach Odzyskanych”.

– To wychodzenie sobie prawdy może nie jest jedyną metodą, ale dla mnie atrakcyjną – uzupełnił. – Historia to proces, a nie cel. Albo może uczciwiej będzie powiedzieć – cel, który nie zostanie osiągnięty. Po rozmowie w Saloniku Literackim do obu autorów ustawiła się kolejka po autografy.

Z kolei w panelu „Rzeź wołyńska – ekshumacje – koniec traumy?” udział wzięli reporterka Katarzyna Surmiak-Domańska i koszalinianin Jan Kuriata, autor książki „Wołyniacy. Jedno życie”. Rozmowa, choć trudna, odbyła się w duchu studzenia emocji wokół tematu.

Kobiety Solidarności i poetycki recital

W ostatnim panelu najmocniej wybrzmiał głos kobiet. Na scenie zasiadły solidarnościowe opozycjonistki Barbara Labuda, Grażyna Staniszewska, Anna Sztark i reporterka Marta Dzido. W debacie „Rewolucja oczami kobiet” w prowadzonej przez dziennikarkę Onet.pl Magdalenę Rigamonti nie brakowało mocnych, emocjonalnych i wzruszających momentów. Panie wspominały m.in. czasy, kiedy kobiety Solidarności były internowane, trafiały do więzień, a ich dzieci zostawały w domu bez opieki matek.

Fale Historii, Fale Wolności zakończyły się przepięknie, poetycko, muzycznie. Na festiwalowej scenie wystąpił Błażej Kowalewski, młody artysta poezji śpiewanej, który przy akompaniamencie swojego taty – Rafała Kowalewskiego wykonał kilkanaście utworów. Wśród nich były zarówno klasyki Agnieszki Osieckiej, czy Tadeusza Woźniaka, jak i autorskie kompozycje do wierszy m.in. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Festiwal okazał się strzałem w dziesiątkę. Pojawiło się wiele pozytywnych głosów. Idea imprezy, jej formuła, dobór gości i wydarzenia towarzyszące zostały bardzo dobrze odebrane. Natomiast głosy krytyczne, bo i takie się pojawiły, świadczą jedynie o tym, że takich spotkań i dyskusji trzeba nam, aby czerpać z historii i doświadczeń dla dojrzałej, stabilnej przyszłości.

Program festiwalu

Wydarzenia towarzyszące (przez cały festiwal)

• Mini Targi Książki Historycznej i Regionalnej.
• Strefa Czytelnika i Autora.
• Strefa edukacyjna.
• Zwiedzanie wystaw Muzeum prezentujących dziedzictwo historyczne i kulturowe Koszalina, miasta pomorskiego.
• Strefa gastronomiczna.