Historia gromadzenia zabytków archeologicznych w Koszalinie sięga lat 70. XIX wieku. Od 1874 r. działało tutaj Koszalińskie Towarzystwo Naukowe, które w 1879 r. podjęło próbę założenia muzeum. Wiodącymi zbiorami były zabytki archeologiczne, które przedstawiały pokaźną wartość. Niestety, po śmierci dwóch głównych założycieli i opiekunów kolekcji zabytki zostały rozproszone. Uratowaną część przekazano w 1908 r. do Szczecina, do Antiqarisches Museum z siedzibą w zamku książęcym, zarządzanego przez Towarzystwo Historii i Starożytności Pomorza w Szczecinie.
Systematyczne pozyskiwanie i gromadzenie zbiorów archeologicznych w ciągu 50 lat od zakończenia II wojny światowej pozwoliło zebrać ok. 30 tysięcy zespołów zabytków. W latach 1978-2000 pracownicy działu archeologicznego prowadzili badania archeologiczno-weryfikacyjne w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP) w środkowej i wschodniej części dawnego województwa koszalińskiego. W ich wyniku zewidencjonowano ponad 9 tysięcy nowych stanowisk archeologicznych. W okresie dotychczasowej działalności działu zarejestrowano ponad 15 tysięcy stanowisk archeologicznych, z których 300 poddano bardziej szczegółowym badaniom terenowym.
Zebrane zabytki i archiwalia reprezentują wszystkie okresy rozwoju osadnictwa ludzkiego na Pomorzu, a także szereg wyróżnianych w nim kultur archeologicznych. W dziale Archeologicznym istnieje pięć pracowni poszczególnych okresów chronologicznych (epoka kamienia, epoka brązu i wczesnej epoki żelaza, pracowania okresu rzymskiego oraz wczesnośredniowiecznego i średniowiecznego), a także pracownia dokumentacyjno-kreślarska.
Ważny zbiór stanowią zabytki z badań archeologów koszalińskich na grodziskach wczesnośredniowiecznych i zamkach (Stare Drawsko, Człuchów, Słupsk, Złotów), a także z badań na Górze Chełmskiej – miejscu kultu przedchrześcijańskiego. Pozyskano tam wiele reprezentatywnych zabytków, w tym kolekcję militariów średniowiecznych. W zbiorze muzealnym z tego okresu należy wymienić kolekcję monet z fałszywej mennicy w Starym Drawsku (XV wiek), czy też skarb monet z Mosin (IX-XI wiek), z Dzierżęcina (XVI wiek).
Część zbiorów działu archeologicznego prezentowana jest na wystawie stałej pn. „Pradzieje Pomorza”. Wystawa ta znajduje się w oddanym do użytku w 2008 r. budynku, który swoją stylistyką nawiązuje do pomorskiego budownictwa szachulcowego.
Do zadań Działu Archeologii należy:
- prowadzenie archeologicznych badań naukowych nad problematyką pradziejową, wczesnośredniowieczną, średniowieczną i nowożytną Pomorza Środkowego,
- realizacja ratowniczych i powierzchniowych badań wykopaliskowych na obiektach archeologicznych,
- gromadzenie zbiorów archeologicznych, ich przechowywanie w magazynach i eksponowanie na wystawach,
- naukowe opracowywanie zgromadzonych zbiorów – prowadzenie inwentarzy i katalogów naukowych,
- prowadzenie działalności edukacyjnej i popularyzatorskiej dla młodzieży szkolnej i dla dorosłych,
- prowadzenie działalności wystawienniczej (wystawy stałe i czasowe) z zakresu archeologii,
- przygotowywanie opracowań naukowych i popularnonaukowych poświęconych problematyce archeologicznej,
- współpraca z instytucjami naukowymi, oświatowymi i innymi muzeami.
Pracownicy działu
Jacek Borkowski
Kierownik działu
tel. (94) 343 20 11, wew. 51
e-mail: borkowski@muzeum.koszalin.pl
dr Andrzej Kasprzak
Kustosz dyplomowany
tel. (94) 343 20 11, wew. 53
e-mail: kasprzak@muzeum.koszalin.pl
Katarzyna Kasprzak
Asystent w dziale
tel. (94) 343 20 11
e-mail: katarzyna.kasprzak@muzeum.koszalin.pl
dr Tomasz Częścik
Asystent w dziale
tel. (94) 343 20 11, wew. 35
e-mail: czescik@muzeum.koszalin.pl
„Pradzieje Pomorza”
Wystawa pokazująca dzieje osadnictwa, zabytki kultury materialnej i duchowej społeczeństw zamieszkujących
Pomorze od epoki kamienia po średniowiecze.