Pierwszą próbę założenia Muzeum w Koszalinie podjęło niemieckie Towarzystwo Naukowe (Wissenschaftlichen Vereins zu Köslin) już w 1879 r. Próba ta nie powiodła się i zabytki, które Towarzystwo to zgromadziło – głównie archeologiczne – w styczniu 1908 r. przekazano jako dar dla muzeum w Szczecinie. Towarzystwu, do roku 1896 włącznie, patronowali Robert Hildebrand – radca sądu ziemskiego i Rudolf Hanncke – znany i ceniony badacz regionalny, nauczyciel historii w Gimnazjum w Koszalinie oraz autor kilku prac z przeszłości Koszalina i Pomorza.
Ponowne starania o utworzenie w Koszalinie placówki muzealnej poczyniono w 1910 r. Wtedy to, 20 listopada pod przewodnictwem lekarza dra Schade, grono miłośników regionu, powołało w Koszalinie do życia Związek Krajoznawczy i Ochrony Zabytków Regionu (Verein für Heimatkunde und Heimatschutz zu Köslin), w którego statucie znalazły się m.in. zapisy o utworzeniu Muzeum.
Pierwszą wystawę Związek zorganizował w 1912 r. w ratuszu staromiejskim i tę datę uważa się za początek działalności Muzeum w Koszalinie, choć sam Związek zarejestrowany został w sądzie dopiero 17.04.1913 r. Jednak rok zorganizowania pierwszej wystawy, zarówno w bibliografii niemieckiej jak i później polskiej, przyjął się jako oficjalny rok otwarcia koszalińskiego Muzeum.
W 1914 r. Heimatmuseum przydzielono pomieszczenia w Domu Miejskim (obecnie Poliklinika przy ul. Szpitalnej 2). Jednak dopiero pięć lat później urządzono tam stałą wystawę. W 1929 r. Muzeum otrzymało budynek przy ul. Gdańskiej (dzisiaj Marszałka J. Piłsudskiego 53). Prezentowano wówczas wystawy ze zbiorów archeologicznych, przyrodniczych, etnograficznych i zabytki sztuki. Heimatmuseum istniało do marca 1945 r.
Historia Muzeum po 1945 roku
Po II wojnie światowej w budynku przy ul. Piłsudskiego (15.06.1947 r.) dokonano otwarcia polskiego Muzeum, które przejęło część zbiorów po dawnym Heimatmuseum. Do 1949 r. koszalińska placówka muzealna podlegała zarządowi miejskiemu. W latach 1950-1958, już upaństwowione Muzeum, podporządkowane było bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Sztuki, a pośrednio Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie. W latach 1958-1964 opiekę nad Muzeum sprawowało Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie.
W 1965 r. Muzeum w Koszalinie zostało przekształcone w Oddział Archeologiczny Muzeum Pomorza Środkowego z siedzibą dyrekcji w Słupsku. Od maja 1969 r. dyrekcja Muzeum Pomorza Środkowego znajdowała się w Koszalinie, a Muzeum w Słupsku stało się oddziałem.
Rok 1972 przyniósł kolejne zmiany w koszalińskim muzealnictwie. Powstała autonomiczna placówka pod nazwą Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Koszalinie. Na cele wystawowe przekazano zabytkową kamieniczkę przy ul. Bogusława II 15.
W następstwie zmian administracyjnych kraju 15 stycznia 1976 r. utworzono w Koszalinie Muzeum Okręgowe, które otrzymało w 1982 r. młyn i kamienicę młynarza przy ul. Młyńskiej 37-39. Jednocześnie zrezygnowało z sal wystaw czasowych znajdujących się w budynku przy ul. Bogusława II. Dwa lata później w odtworzonej na posesji przy ul. Młyńskiej zagrodzie rybackiej ze wsi Dąbki koło Darłowa umieszczono ekspozycję etnograficzną. W 1986 r. część działów została przeniesiona do nowej siedziby, a po upływie kolejnych pięciu lat otwarto pierwsze sale ekspozycyjne.
Od 1 stycznia 1999 r. placówka podlega Urzędowi Miejskiemu w Koszalinie, a od 2000 r. nosi nazwę Muzeum w Koszalinie.
Czasy współczesne
Pierwsze dziesięciolecie XXI wieku było dla Muzeum w Koszalinie czasem realizowania dużych inwestycji budowlanych oraz wzmożonej działalności wystawienniczej. W 2001 r. rozpoczęto wznoszenie budynku dla administracji, stylizowanego na pomorską chatę szachulcową (został on oddany do użytku w roku następnym). Również w 2001 r. w zagrodzie przeniesionej ze wsi Dąbki otwarta została wystawa stała „Wyspa kulturowa. Wieś Jamno pod Koszalinem”.
W roku 2002 w sali wystawowej na parterze młyna udostępniono zwiedzającym ekspozycję numizmatów zatytułowaną „Monety i medale ze zbiorów własnych Muzeum w Koszalinie”. W tej samej sali rok później została zaprezentowana stała wystawa historyczna „Koszalin od średniowiecza do współczesności”.
Kolejną propozycją dla osób zainteresowanych dziejami regionu stała się wystawa „Dzieje kuźni pomorskiej”, otwarta w 2005 r. w stodole pochodzącej z 1882 r., przeniesionej na teren Muzeum ze wsi Paproty i gruntownie wyremontowanej. W budynku oprócz ekspozycji pomieszczone zostały pracownia i magazyn działu etnografii.
W 2006 r. przeprowadzono generalny remont parteru i I piętra pałacu oraz poddasza młyna. Na parterze powstała pracownia fotograficzna i pomieszczenia działu oświatowego (pracownie i sala dydaktyczna), a także szatnia połączona z kasą i toaleta przystosowana do użytkowania przez osoby niepełnosprawne. Na poddaszu znalazła się siedziba działu sztuki współczesnej: pracownie, sala oświatowa i nowoczesne magazyny z salką ekspozycyjną, która wewnętrznymi schodami połączona jest z salą wystawową piętro niżej. Powstał w ten sposób kompleks ekspozycyjny „Galeria Sztuki Współczesnej”, służąca ekspozycjom czasowych, a w przyszłości prezentowaniu stałej wystawy „Kolekcji Osieckiej”.
Na I piętrze pałacu całkowicie wymienione zostały stropy, zmieniono też układ pomieszczeń, przystosowując go do potrzeb wystawy sztuki dawnej. Ekspozycja ta pod tytułem „Sztuka dawna i rzemiosło od baroku do secesji” otwarta została w sierpniu 2008 r. Przedstawiono na niej wnętrza mieszkalne z okresu baroku, empire’u, biedermeieru, neostylowe oraz secesyjne. Wraz z wystawą udostępnione zostały gościom odremontowany hol i klatkę schodową; otwarto też szatnię, w której działa kasa i sprzedawane są muzealne wydawnictwa oraz pamiątki. W tym samym okresie wyremontowana została elewacja pałacu.
Ponieważ w 2005 r. Muzeum utraciło budynek przy ul. Piłsudskiego, koniecznym było wybudowanie nowej siedziby dla przeniesionego stamtąd działu archeologii. Budynek, stylistycznie nawiązujący do pomorskiego budownictwa szachulcowego, wzniesiony na skarpie w północno-wschodnim narożniku muzealnego terenu, został oddany do użytku latem 2008 r. Na czterech kondygnacjach o łącznej powierzchni użytkowej 700 m kwadratowych znalazły się pracownie, magazyny, sala wystawowa, na której prezentowana jest wystawa stała pt. „Pradzieje Pomorza” oraz pomieszczenia biurowe działu rozwoju i promocji. Tak oto Muzeum w Koszalinie rozrosło się do całego kompleksu budynków, skupionych wokół dziedzińca.
30.12.2009 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski podjął decyzję o wpisaniu Muzeum w Koszalinie do Państwowego Rejestru Muzeów.
W 2018 r. zakończony został projekt rekonstrukcji historycznej zagrody jamneńskiej zrealizowany został ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach RPO Województwa Zachodniopomorskiego. Projekt ten polegał na rekonstrukcji części historycznej zagrody: chałupy i stodoły – oba budynki znajdują się w północnej części Koszalina, w Jamnie.
Dziś Muzeum posiada zbiory archeologiczne – głównie zabytki z terenu Pomorza, od neolitu po średniowiecze, historyczne – dokumentujące dzieje Koszalina i okolic od czasów najdawniejszych po współczesność, numizmaty, medale, zbiór ekslibrisów polskich i obcych, meble, wyroby rzemiosła artystycznego, sztuki – malarstwo dawne i współczesne, etnograficzne – zabytki rzemiosła, kultury i sztuki ludowej Pomorza.
Dyrektorzy Muzeum na przestrzeni lat
Od 28.12.2024 r. – Joanna Chojecka.
2020-2024 – dr hab. Zygmunt Kalinowski.
- Od lutego do grudnia 2019 r. obowiązki dyrektora pełnił Krzysztof Jedynak.
2016-2019 – Jerzy Buziałkowski.
- Od listopada 2015 do stycznia 2016 r. obowiązki dyrektora pełnił Jacek Borkowski.
1997-2015 – Jerzy Kalicki.
1990-1997 – Juliusz Sienkiewicz.
1981-1990 – Jerzy Szwej.
1980-1981 – Eugeniusz Małyga.
- Od października do końca grudnia 1979 r. obowiązki dyrektora pełnił Ryszard Derliński.
1976-1979 – dr Tadeusz Gasztold.
1972-1976 – Franciszek Lachowicz.
Materiały wideo o historii Muzeum
Poniżej prezentujemy ciekawe materiały wideo z portalu YouTube, które traktują o historii Muzeum w Koszalinie.
Bibliografia
Bibliografia wykorzystania w opracowaniu powyższego tekstu:
- I. Skrzypek, Dzieje muzeów regionalnych na Pomorzu Zachodnim do 1945 roku, 2023.
- M. Sikora, Muzeum koszalińskie w latach 1947-1964, w: „Koszalińskie Zeszyty Muzealne”, t. 1, 1971.
- Wybrane wydania „Koszalińskich Zeszytów Muzealnych” z lat 1971-2001.
- Informacje o historii Muzeum w Koszalinie dostępne na starej stronie internetowej.