2Ab – Włodzimierz Borowski

Włodzimierz Borowski był jednym z najbardziej nowatorskich twórców polskiej neoawangardy lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. W latach 1956–1959 studiował historię sztuki w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie panowała wówczas względnie wolnościowa atmosfera intelektualna w porównaniu z pozostałymi ośrodkami akademickimi w kraju. W okresie 1958–1963 tworzył artony, czyli obiekty wytwarzane z odpadów, uznawane wówczas za zamach na tradycyjnie pojmowane dzieło sztuki i wyrazistą polemikę z pojęciem artyzmu, prowadzoną w duchu Duchampowskiej tradycji ready-made. Mieniące się światłem, zbudowane z plastiku i szkła artony stanowiły również wyraz fascynacji artysty cybernetyką. W kolejnych latach Borowski tworzył environmenty i happeningi, będące rozwinięciem jego poszukiwań malarskich i rzeźbiarskich. W Osiekach w 1967 roku wykonał happening VII Pokaz Synkretyczny pn. Zdjęcie kapelusza. Akcja miała charakter kameralny, wyraźnie kontrastując z monumentalnym Panoramicznym happeningiem morskim Tadeusza Kantora, przeprowadzonym dzień wcześniej. Propozycja Borowskiego nacechowana była absurdem. Wyjęte z osieckiego baraku okno artysta pomalował na czarno i udekorował kolorowymi nićmi, po czym polecił zatopienie go w jeziorze Jamno. Późnym wieczorem tego samego dnia pomocnicy Borowskiego wyłowili okno i wspólnie z uczestnikami akcji przenieśli z powrotem do Osiek. Okno powieszono na słupie i wybito w nim szyby. Finałem happeningu był gest zdjęcia kapelusza przez samego Borowskiego – symboliczny ukłon w stronę codzienności i próba demistyfikacji artystowskiej pozy Kantora, dla którego kapelusz stanowił nieodłączny element wizerunku.

W latach siedemdziesiątych Borowski tworzył prace konceptualne, natomiast w kolejnej dekadzie oszczędne, niemal ascetyczne dzieła o wymowie egzystencjalnej, nawiązujące niekiedy do ikonografii chrześcijańskiej. Powstałe w latach osiemdziesiątych, w atmosferze beznadziejnej przejściowości schyłkowego PRL-u, prace podejmowały temat śmierci. Tryptyk z przerwami tworzą prostokątne kawałki niezagruntowanego lnianego płótna. Rysunek na lewej części wykonała żona artysty, Grażyna, natomiast ten z prawej części czteroletnia córka, Weronika. Obie rysowały z zawiązanymi oczami. Środkowe płótno nosi odciski łap psa artysty, Rolsa. Rola Borowskiego w mechanicznym wytworzeniu pracy ograniczyła się do wypełnienia 40-centymetrowych przerw między częściami. Forma Tryptyku zdaje się być zsekularyzowanym nawiązaniem do dawnych form malarstwa religijnego i veraikonu (chusty z odbitym wizerunkiem Chrystusa). Jego treść wyraźnie ociera się jednak o sferę profanum. Praca unaocznia współdziałanie czynników natury (surowe płótno lniane, pies) i kultury (rysunek, malarstwo), zacierając rozróżnienie między nimi. Koncepcja i realizacja pracy ujawniają typową dla Borowskiego ironię upłynniającą granicę między sensem a nonsensem.

In English

Włodzimierz Borowski was one of the most innovative artists of the Polish neo-avant-garde of the 1960s and 1970s. Between 1956 and 1959, he studied art history at the Catholic University of Lublin, where the intellectual atmosphere at the time was relatively free compared to other academic centres in Poland. Between 1958 and 1963, he created artons, i.e. objects made from waste, at the time considered to be an attack on what was traditionally understood as a work of art and an expressive polemic against the notion of artistry, carried out in the spirit of Duchamp’s ready-mades. Shimmering with light, constructed from plastic and glass, the artons were also an expression of Borowski’s fascination with cybernetics. In the years that followed, he created environments and happenings that were an extension of his painting and sculptural explorations. In Osieki in 1967, he staged the happening Syncretic Show VII – The Photograph of the Hat. This intimate performance stood in stark contrast to Tadeusz Kantor’s monumental Panoramic Maritime Happening, performed the day before. Borowski’s proposal was characterised by absurdity. The artist removed a window from the barracks in Osieki, painted it black and decorated it with coloured thread, and then ordered it to be sunk in Lake Jamno. Late in the evening on the same day, Borowski’s helpers fished the window out and moved it back to Osieki together with the performance participants. The window was hung on a pole and its glass was broken. The final act of the happening was the gesture of Borowski taking off his hat – a symbolic nod to everyday life and an attempt to demystify Kantor’s artistic pose, for which the hat was an inseparable part of his image.

In the 1970s, Borowski created conceptual works, while in the decade that followed he produced economical, almost ascetic works with an existential message, sometimes alluding to Christian iconography. Created in the 1980s, in the atmosphere of hopeless transience of the declining communist Poland, the works dealt with the subject of death. Triptych with Gaps is comprised of rectangular pieces of unprimed linen canvas. The drawing on the left-hand part was done by the artist’s wife, Grażyna, while the one on the right-hand part was done by his four-year-old daughter, Weronika. Both drew blindfolded. The central canvas bears the paw prints of the artist’s dog, Rols. Borowski’s role in the mechanical fabrication of the work was limited to filling in the forty-centimetre gaps between the parts. The form of the Triptych seems to be a secularised reference to ancient forms of religious painting and the Veil of Veronica (veraicon) – a scarf with a reflected image of Christ. Its content, however, clearly borders on the profane. The work reveals the interaction between the factors of nature (raw linen canvas, a dog) and culture (drawing, painting), blurring the distinction between the two. Both in its conception and realisation, the work reveals Borowski’s characteristic irony, which makes fluid the boundary between meaning and nonsense.