3Bb – Irena Kozera

Irena Kozera była z Jerzym Fedorowiczem i Ludmiłą Popiel współzałożycielką powojennego środowiska artystycznego w Koszalinie. Ta trójka, po ukończeniu w 1954 roku Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, przeniosła się do nowo zorganizowanego miasta, współtworząc w 1955 roku z Ryszardem Siennickim, Ignacym Bogdanowiczem, Henrykiem Naruszewiczem, Jerzym Niesiołowskim i Józefem Kempińskim miejscowy oddział Związku Polskich Artystów Plastyków. W powołanym stowarzyszeniu Kozera pełniła funkcję sekretarza. Artystka zajmowała się projektowaniem wnętrz i aranżacją wystaw. Rzadko eksponowała swoje prace. Projektowała ilustracje książkowe i grafiki, współpracowała z ,,Głosem Koszalińskim” i wykonywała zlecenia dla redakcji ,,Głosu Dzieci”. Pełniła również funkcję doradczyni artystycznej w Państwowym Przedsiębiorstwie Sztuk Plastycznych. Uczestniczyła w pięciu plenerach osieckich (1963, 1964, 1965, 1967, 1971), odpowiadając z Popiel za wybór miejsca imprezy oraz zasiadając w komitecie organizacyjnym dwóch pierwszych edycji.

W twórczości malarskiej Kozera koncentrowała się na problematyce przestrzeni i światła, którą eksplorowała przez całe życie. Posługiwała się stonowaną paletą barwną, ograniczoną do szarości, bieli, brązów, błękitów i zieleni. Do połowy lat sześćdziesiątych jej obrazy przechodziły stopniową ewolucję od stylu późnego strukturalizmu przez malarstwo materii i kolaż do nasyconych liryzmem kompozycji op artowych. Na początku lat siedemdziesiątych wykonywała prace delikatnie uprzestrzennione, zawierające doklejone fragmenty pofalowanego lub zagiętego płótna, przenoszące dotychczas eksplorowane na płaszczyźnie relacje przestrzenne w trzeci wymiar. W późnym okresie twórczości opracowała cykl obrazów czarnych, operujących ostrym kontrastem kolorów i kształtów.

Obraz Bez tytułu z 1965 roku ukazuje przestrzeń abstrakcyjną, mistrzowsko oddając grę wypukłości i wklęsłości oraz balans między fizyczną dwuwymiarowością płaszczyzny płótna a przedstawieniową iluzją trzeciego wymiaru. Kompozycja jest starannie przemyślana i wolna od jakiejkolwiek ekspresji czy gwałtownych pociągnięć pędzla. Zdaje się mieć charakter medytacyjny, sprzyjając wyciszeniu odbiorcy i odczuciu przez niego bezczasowości. Jego tajemniczość podkreśla brak tropów interpretacyjnych zawarty w tytule. Czy obraz jest rodzajem maski, pod którą twórca ukrył swoje uczucia i własną widoczność? Irena Kozera jest jedną z artystek, o których historia sztuki zapomniała. Skromna i unikająca rozgłosu, w odosobnieniu tworzyła obrazy w swojej pracowni przy Rynku Staromiejskim w Koszalinie. Do dzisiaj zachowało się niewiele jej dzieł malarskich. Praca Bez tytułu zestawiona z obrazem Elżbiety Kalinowskiej zdaje się być liniowym przedłużeniem ciągu enigmatycznych znaków, potęgując wrażenie melancholii i uporczywej obecności tego, co niepoznawalne.

In English

Irena Kozera was a co-founder of the post-war artistic milieu in Koszalin, along with Jerzy Fedorowicz and Ludmila Popiel. After graduating from the Academy of Fine Arts in Kraków in 1954, the three moved to the newly organised city, co-founding the local branch of the Association of Polish Artists in 1955 with Ryszard Siennicki, Ignacy Bogdanowicz, Henryk Naruszewicz, Jerzy Niesiołowski and Józef Kempiński. In this association, Kozera served as secretary. She was involved in interior design and exhibition arrangement, and rarely exhibited her works. She designed book illustrations and graphics, cooperated with the „Głos Koszaliński” newspaper and carried out commissions for the editorial office of “Głos Dzieci”. She also served as an art advisor at the State Visual Arts Company. She participated in five plein-air events in Osieki (1963, 1964, 1965, 1967, 1971), being responsible, together with Popiel, for selecting the venue and sitting on the event’s organising committee for the first two years.

In her painting, Kozera focused on space and light, issues which she explored throughout her life. She used a subdued colour palette, limited to greys, whites, browns, blues and greens. By the mid-1960s, her paintings had gradually evolved from a late structuralist style through matter painting and collage to Op Art compositions saturated with lyricism. In the early 1970s, she produced works that were delicately spatialised, incorporating glued fragments of undulating or folded canvas, bringing the two-dimensional spatial relationships hitherto explored into the third dimension. In her late period, she developed a series of black paintings, working with sharp contrasts of colours and shapes.

The 1965 painting Untitled depicts abstract space, masterfully conveying the play of convexity and concavity and the balance between the physical two-dimensionality of the canvas plane and the representational illusion of the third dimension. The composition is carefully thought out and free of any expression or violent brushstrokes. It seems to have a meditative character, encouraging tranquillity and a feeling of timelessness in the viewer. Its mysteriousness is emphasised by the lack of interpretative clues contained in the title. Is the painting a kind of mask under which the artist has hidden her feelings and her own visibility? Irena Kozera is one of the artists whom art history has forgotten. Modest and publicity-shy, she created paintings in the seclusion of her studio on the Old Town Square in Koszalin. Few of her paintings have survived to this day. When juxtaposed with the painting by Elżbieta Kalinowska, the work Untitled seems to be a linear extension of a sequence of enigmatic signs, intensifying the impression of melancholy and the persistent presence of the unknowable.