3C – Ludmiła Popiel

Ludmiła Popiel należy do grona najwybitniejszych polskich malarek uprawiających w drugiej połowie XX wieku abstrakcję geometryczną o orientacji wizualistycznej. W 1954 roku ukończyła architekturę wnętrz w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i krótko po studiach zamieszkała w Koszalinie, od tego czasu regularnie bywając również w Warszawie i Rzymie. W 1955 roku wchodziła w skład grupy założycielskiej oddziału Związku Polskich Artystów Plastyków w Koszalinie, pełniąc funkcję przewodniczącej sądu koleżeńskiego. Razem z mężem Jerzym Fedorowiczem i Ireną Kozerą wykonywała projekty wnętrz miejscowych urzędów i sanatoriów oraz aranżacje wystaw dla koszalińskiego muzeum. Reprezentując lokalne środowisko artystyczne, z wielkim zaangażowaniem włączyła się w organizację pierwszych plenerów osieckich.

Od 1963 roku artystka tworzyła prace z cyklu Bramy, na który składały się kompozycje o miękkiej geometrii utrzymane w ciepłych tonacjach kolorystycznych. W tej serii Popiel pracowała nad wizualizacjami przejścia, przemieszczenia i ruchu, co doprowadziło ją do koncepcji Labiryntów, najbardziej rozpoznawalnych dzieł w jej dorobku. Są one kompozycjami otwartymi, zawierającymi fragment większej, potencjalnie nieskończonej całości. Ukazują punkty zwrotne procesu formowania i rozchodzenia się linii. Łączą odniesienia do mikroporządku biologicznego i wyobrażeń kosmosu, skupiając w poszczególnych obrazach różne skale wszechświata, niedostępne ludzkiemu aparatowi wzrokowemu. Labirynty odwołują się do umysłu i zmysłów. Zależnie od nastawienia odbiorcy, wydają się kurczyć lub rozszerzać, stwarzać iluzję głębi lub wypukłości. Kompozycje kumulują siły aktywowane w procesie widzenia. Luiza Nader interpretowała je w odniesieniu do kategorii doznania, łączącego ciało z intelektem, wnętrze z zewnętrzem, duchowość z materią, koniec z początkiem. Dzieła z tej serii stanowią rodzaj pułapek dla oka lub kontestacji przyzwyczajeń percepcyjnych.

Kompozycja potrójna jest nie tylko malarskim tryptykiem, ale również obrazowym environmentem, w którym odbiorca może się zanurzyć i stracić orientację, otoczony destabilizującą plątaniną linii. Odczucie cielesności widzenia może skłaniać do refleksji nad jej wielowymiarowością – tego, jak jest postrzegana, wyrażana i ograniczana. Kwestia reprezentacji to jedno z kluczowych zagadnień myśli feministycznej. Emancypacyjny wymiar Labiryntów Popiel można dostrzec w doświadczanej przez widza transformacji wizerunku w odczucie. Stanowią model wytrącenia wzrokocentrycznej równowagi, wymuszając na widzu ruch i jego reorientację na nowe formy poznania.

In English

Ludmiła Popiel is one of the most outstanding Polish painters of the second half of the 20th century to practise geometric abstraction with a visualist orientation. In 1954, she graduated in interior design from the Academy of Fine Arts in Kraków and settled in Koszalin shortly after graduating, from then on also visiting Warsaw and Rome regularly. In 1955, she was a member of the founding group of the Koszalin branch of the Association of Polish Artists, acting as chairwoman of its internal court. Together with her husband Jerzy Fedorowicz and Irena Kozera, she designed interiors for local offices and sanatoriums, and arranged exhibitions for the Museum in Koszalin. Representing the local artistic community, she was very involved in organising the first Osieki workshops.

Beginning in 1963, the artist created her series Gates, which consisted of soft geometric compositions in warm colour tones. In this series, Popiel worked on visualisations of transition, displacement and movement, which led her to the concept of Labyrinths, the most recognisable works in her oeuvre. These are open-ended compositions, containing a fragment of a larger, potentially infinite whole. They show turning points in the process of the formation and propagation of lines. They combine references to the biological micro-order and images of the cosmos, bringing together different scales of the universe – scales that are inaccessible to the human visual apparatus – in individual paintings. Labyrinths appeal to the mind and the senses. Depending on the viewer’s attitude, they appear to contract or expand, creating an illusion of depth or convexity. The compositions accumulate forces activated in the process of seeing. Luiza Nader interpreted them in relation to the category of sensation, linking body and intellect, interior and exterior, spirituality and matter, end and beginning. The works in this series are a kind of trap for the eye or a challenge to our perceptual habits.

Triple Composition is not only a painterly triptych; it is also a pictorial environment in which the viewer can become immersed and lose orientation, surrounded by a destabilising tangle of lines. A sense of the corporeality of vision can prompt reflections on its multidimensionality – how it is perceived, expressed and constrained. The question of representation is one of the key issues in feminist thought. The emancipatory dimension of Popiel’s Labyrinths can be seen in the transformation of image into sensation experienced by the viewer. They are a model of the precipitation of the gaze-centric equilibrium, forcing movement on the viewer and his or her reorientation towards new forms of cognition.