4Cb – Natalia Lach-Lachowicz

Natalia LL przyjeżdżając na plener osiecki w 1970 roku, reprezentowała wrocławskie środowisko artystyczne. Choć na studiach w równym stopniu uczyła się malarstwa, grafiki i fotografii, zasłynęła głównie jako autorka zdjęć, filmów i performansów o tematyce feministycznej, które zapewniły jej międzynarodowe uznanie.

W Osiekach zaprezentowała dwie prace: Górna Odra i List gończy. Realizowały one koncepcję rejestracji permanentnej, rozwijaną z mężem, Andrzejem Lachowiczem, również fotografikiem, twórcą filmów i malarzem. ,,Demonstrowany model sztuki permanentnej – czytamy w tekście Lachowicza – pozwala jednoznacznie odwzorowywać rzeczywistość mimo ograniczenia naszego postrzegania. Pozwala zarejestrować przejście od mikrokosmosu do makrokosmosu, pokazuje ciągłość rzeczywistości, integrując ją totalnie w formie układu, dającego się odebrać przy pomocy oka, ucha, ręki, nogi itd.” (Sztuka pojęciowa, Galeria Pod Moną Lisą, Wrocław 1970). Koncepcja ta była jedną z najczystszych propozycji konceptualnych w Polsce. Zapisane w niej analityczne i bezosobowe podejście do sztuki współdefiniowało pierwszą falę recepcji ruchu, akcentującą ascetyzm formalny i radykalny zryw z dotychczasową tradycją obrazowania. W komentarzu autorskim do Listu gończego artystka tłumaczyła, że jej ,,kompozycja permanentna” to ,,zestaw dziewięciu sześcianów oklejonych zdjęciami J. Ludwińskiego (o charakterze zdjęć policyjnych) i dowodów rzeczowych”. Zaproponowana przez artystkę gra miała polegać na próbie ułożenia różnych zestawień sześcianów. Dzieło jest ,,rodzajem mobilnego modelu konstrukcji i rozpadu dzieła sztuki. […] Model ten pokazuje skomplikowanie wizualnej rzeczywistości. Układając kostki, można uzyskać 720 wariantów”. Luiza Nader odczytywała tę pracę w kategoriach dowcipnej hiperboli. Ludwiński był bowiem rozchwytywany przez podziwiających go i marzących o jego tekstach na swój temat artystów. Warto nadmienić, że krytyk, dokładnie na tym samym plenerze, wygłosił wykład Sztuka w epoce postartystycznej, którego tekst stał się jednym z najważniejszych wypowiedzi w polskiej teorii sztuki XX wieku. Ludwiński był pożądany nie tylko przez artystów. Biografia intensywnie inwigilowanego przez służby bezpieczeństwa krytyka nosi bowiem piętno tragizmu. Dzieło Natalii LL jest doskonałym dowodem na to, iż postulowana przez czysty konceptualizm neutralność ideologiczna mechanicznej reprodukcji, wpadłszy w macki opresyjnego systemu politycznego, zawsze jest tylko pozorna.

In English

When Natalia LL came to the Osieki to take part in the 1970 plein-air workshop, she represented the Wrocław artistic milieu. Although she studied painting, printmaking and photography at university, she gained fame primarily through her work in photography, film, and performance art characterised by feminist themes that also earned her international recognition.

Osieki featured two of her works, i.e. The Upper Oder and Arrest Warrant. They both followed the concept of permanent registration, an idea Natalia LL developed with her husband, Andrzej Lachowicz, also a photographer, filmmaker and painter. In Lachowicz’s own words: 'The model of permanent art presented here “makes it possible to unambiguously reproduce reality despite the limitations of our perception. It allows us to register the transition from the microcosm to the macrocosm, it shows the continuity of reality, integrating it completely in the form of an arrangement, perceivable by means of the eye, ear, hand, leg, etc.” (Conceptual Art, Pod Mona Lisą Gallery, Wrocław 1970). This concept was one of the purest conceptual art proposals in Poland at the time. Through its analytical and impersonal approach to art it co-determined the first wave of the movement’s reception, emphasising formal asceticism and a radical break with the hitherto tradition of imagery. In her commentary to Arrest Warrant, Natalia LL explained that her “permanent composition” was “a set of nine cubes covered with J. Ludwiński’s portraits (in the police mugshot style) and physical evidence”. She also proposed a game based on the idea of arranging the cubes into different combinations. As explained by Natalia LL, this piece is, “a kind of mobile model of the construction and disintegration of an artwork. […] This model shows the complexity of visual reality. It renders 720 possible variations of cubes arrangement”. Luiza Nader interpreted this work as a witty hyperbole. Ludwiński was an influential art critic, highly sought after by artists who admired him and were eager to be featured in his publications. It is worth mentioning that Ludwiński took part in exactly the same plein-air event, where he gave a lecture entitled Art in the Post-Artistic Era, the contents of which became one of the most important statements in Polish art theory of the 20th century. Ludwiński was “in demand” not only by artists. His biography bears the stigma of tragedy as he was intensely monitored by the communist regime security services. In this context, Natalia LL’s work is unquestionable proof that the ideological neutrality of mechanical reproduction postulated by pure conceptualism, once in the hands of an oppressive political system, is always a mere illusion.