4Ea – Jonasz Stern

Jonasz Stern był malarzem i grafikiem, członkiem Grupy Krakowskiej – lewicowego ugrupowania artystów, działającego w latach 1933–1937. Jego twórczość wyraźnie dzieli się na dwa okresy. Pierwszy cechowało operowanie poetyką surrealistyczną. Artysta posługiwał się farbą olejną, akwarelą, monotypią i dekalkomanią, aby ukazać uabstrakcyjnione formy organiczne, bliskie malarskiej metaforze. Na początku lat sześćdziesiątych zaczął wprowadzać do swoich prac szkielety ryb, kawałki siatek i fragmenty kości, stopniowo kształtując swój unikalny styl. Obraz Dół, powstały w 1976 roku, jest jego przykładem. Asamblaże artysty z tego okresu cechuje tematyka wanitatywna, mająca związek z trudnymi doświadczeniami Sterna podczas wojny. Artysta przeżył własną śmierć: dwukrotnie, w dramatycznych okolicznościach, uszedł z życiem w czasie Holokaustu. Wcześniej wykonał kilka wariantów tego obrazu, odczytywanego jako metafora ocalenia przed egzekucją. Wersja znajdująca się w kolekcji osieckiej – artysta brał udział w plenerach wielokrotnie (1975, 1976, 1977, 1978, 1979) – utrzymana jest w tonacji ciemnej szarości, którą przełamuje złocisty kolor kości umieszczonych w dolnej części kompozycji. Dzieło zestawia ze sobą sfery sacrum i profanum. Szczątki zwierzęce funkcjonują tutaj na prawach malarskich konkretów, są materią odsyłającą do eschatologii i trwania. Elementem nieodłącznym wielu asamblaży Sterna są towarzyszące im przeszklenia. Kojarzą się nie tylko z muzealnymi gablotami – symbolami utrwalonej przeszłości i śladu przemijania – ale ich funkcja polega również na odbijaniu wizerunku widza, włączając go tym samym w pole znaczeniowe dzieła i rozgrywany w nim spektakl wanitatywny. Krajobraz Sterna ma więc wymowę uniwersalną, metaforyzuje magiczny akt ponownego stwarzania i kreowania z nicości. Wypracowana przez artystę formuła opowiadania o przemijaniu cechuje się szlachetną subtelnością.

In English

Jonasz Stern was a painter and graphic artist, as well as a member of Grupa Krakowska (The Kraków Group), a left-wing group of artists active in the years 1933-1937. His artistic output can be clearly divided into two periods. The first was characterised by Surrealist poetics, where with his use of oil paint, watercolour, monotype and decalcomania, Stern attempts to depict abstract organic forms close to painterly metaphor. In the early 1960s, he started incorporating fish skeletons, pieces of netting and bone fragments into his works, gradually shaping his unique style, with Bottom, created in 1976 as a perfect example. Stern’s assemblages from this period are characterised by themes of mortality and the fleeting nature of life, stemming from his difficult experiences of the Second World War as a Holocaust survivor, who escaped death twice in very dramatic circumstances. Stern had previously created several variants of Bottom, which is interpreted as a metaphor for survival before execution. The version of the painting in the Osieki Collection (the artist took part in the plein-air painting workshops on several occasions: 1975, 1976, 1977, 1978, 1979) is rendered in a dark grey tonality, which is broken by the golden colour of the bones placed in the lower part of the composition. The work juxtaposes the spheres of the sacred and the profane. The animal remains work here as physical painting elements, matter referring to eschatology and duration. An intrinsic element of many of Stern’s assemblages is their glazing, which can be associated with museum display cases as symbols of the preserved past and a trace of transience. But they also work as ‘mirrors’, reflecting the image of the viewer, thus involving them in the work’s meaning, i.e. the vanitas performance taking place within it. In this way, Stern’s landscape gains universal significance as a metaphor of the magical act of re-creation and creation from nothingness. His formula for narrating transience is characterised by noble subtlety.