4Fa – Andrzej Partum

Andrzej Partum był jedną z najbardziej niejednoznacznych postaci polskiej sztuki drugiej połowy XX wieku. Jako poeta, kompozytor, filozof i teoretyk sztuki, performer, malarz, twórca instalacji, obiektów i filmów pozostawił po sobie problematyczny, niezbyt liczny dorobek materialny, który umyka jakimkolwiek próbom sklasyfikowania. Nie ukończył żadnej akademii, był artystycznym samoukiem, choć przez pewien czas uczęszczał jako wolny słuchacz na zajęcia w Warszawskim Konserwatorium. Dążył do uczynienia ze swojej codzienności obszaru kreacji artystycznej. Zapamiętany przez znajomych jako kontestator sztuki oficjalnej, nieustannie sytuował się na marginesie głównego nurtu. Już na początku lat sześćdziesiątych znany był jako awangardowy poeta. Rozbijając w swoich wierszach struktury znaczeniowe i gramatyczne, nawiązywał do tradycji futurystycznej. W późniejszych utworach pozostawiał sam zapis graficzny, realizując własną formułę poezji konkretnej. W 1971 roku założył w Warszawie jednoosobowe Biuro Poezji, funkcjonujące do 1985 roku. Było ono galerią autorską, miejscem spotkań artystów i ośrodkiem sztuki poczty. Partum prowadził korespondencję z setkami osób, realizując tym samym postulat wyeliminowania z twórczości aspektu komercyjnego. Głośne było jego działanie Milczenie awangardowe w 1974 roku, polegające na rozwieszeniu na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie olbrzymiego transparentu z tytułowym napisem. Praca stanowiła naruszenie porządku publicznego, ironicznie komentując wszechobecność haseł propagandowych. Partum brał udział w trzech plenerach osieckich (1974, 1980, 1981), na których wygłaszał odczyty i prezentował swoje manifesty.

Praca Memory, Luck, Emptiness wykonana została z fragmentu drzewa. Oszczędna kompozycja umieszczona na prostokątnej płaszczyźnie przeciętego wzdłuż drewna składa się z kilku słów i znaków graficznych, niosąc wyraźnie obrazoburczy przekaz. Czerń, tradycyjnie powiązana w chrześcijaństwie z nieczystością i grzechem, kontrastuje ze złotem, kolorem świętości i boskości. Litery zapisane w miejscu poziomej belki krzyża trawestują znany z historii biblijnej skrót INRI, a zapisane w pionie nazwisko artysty przypomina dalekie echo sylwetki ludzkiej. Symbol Męki Pańskiej przekształcony zostaje w sygnaturę artysty (krwistoczerwony napis ,,jestem Partum”, ang. ,,I am Partum”). Świętokradczy gest dopełniają czarne plamy, którym przypisano słowa ,,szczęście” (ang. ‘luck’) i ,,pustka” (ang. ‘emptiness’), być może symbolizujące kwiaty lub postaci Maryi, matki Jezusa, i Marii Magdaleny, widocznych pod krzyżem w historycznych przedstawieniach tematyki pasyjnej. Kompozycję zamyka od góry słowo ,,pamięć, wspomnienie” (ang. ‘memory’). Dzieło przypomina tablicę nagrobną. Łączy prześmiewczość, autoironię i egzystencjalny niepokój. W kontekście czasu powstania, czyli początku lat osiemdziesiątych – okresu wzmożonych represji politycznych i wzmocnienia autorytetu Kościoła Katolickiego w polskim społeczeństwie – praca Partuma przybiera formę współczesnego epigramatu.

In English

Andrzej Partum was one of the most ambiguous figures in Polish art of the second half of the 20th century. As a poet, composer, philosopher and art theoretician, performer, painter, creator of installations, objects and films, he left behind a problematic, relatively small body of work that defies any attempts at classification. He did not graduate from any art academy and was a self-taught artist, although he did attend classes at the Warsaw Conservatory for a while as an auditor. He strove to make his everyday life a form of artistic creation. Remembered by his friends as a contestor of officially recognized art, he constantly positioned himself on the margins of the mainstream. He was already known as an avant-garde poet in the early 1960s. By breaking down semantic and grammatical structures in his poems, he drew on the Futurist tradition. In his later works, he limited himself solely to the graphic notation, pursuing his own formula of concrete poetry. In 1971, he founded the one-man Poetry Bureau (Biuro Poezji) in Warsaw, which operated until 1985. It served as his own art gallery, a meeting place for artists and a Mail Art hub. Partum corresponded with hundreds of people, thus realising the postulate of eliminating the commercial aspect from his work. His 1974 performance Avant-garde Silence, which involved hanging a huge banner bearing the title on Krakowskie Przedmieście Street in Warsaw, garnered significant attention. The work was a violation of public order, ironically commenting on the ubiquity of communist propaganda slogans. Partum took part in three Osieki Plein Airs (1974, 1980, 1981), where he gave lectures and presented his manifestos.

Partum’s Memory, Luck, Emptiness was made from a fragment of a tree. A minimalist composition, placed on a rectangular plane of wood cut lengthwise, it consists of a few words and graphic signs, carrying a clearly iconoclastic message. Black, a colour traditionally associated in Christianity with impurity and sin, contrasts with gold, the colour of holiness and divinity. The letters written in place of the horizontal beam of the cross evoke the well-known abbreviation INRI from the biblical story of crucifixion, and the artist’s name written vertically resembles a distant echo of a human silhouette. The symbol of the Passion is transformed into the artist’s signature (the blood-red inscription “I am Partum”). The sacrilegious gesture is complemented by black patches bearing the words “luck” and “emptiness”, perhaps symbolising flowers or Holy Mary, the mother of Jesus, and Mary Magdalene, positioned beneath the cross in traditional representations of the Passion. The word “memory” crowns the composition. The work resembles a tombstone. It combines mockery, self-irony and existential anxiety. Bearing in mind the context of the time of its creation, i.e. the early 1980s, i.e. a period of increased political repression and strengthening of the authority of the Catholic Church in Polish society, Partum’s work takes on the form of a contemporary epigram.