Wystawa prezentowana jest w zrekonstruowanej, zabytkowej (z 1882 r.) stodole ze wsi Paproty koło Sławna. Jest to budynek zbudowany w konstrukcji szkieletowej, tzw. pruski mur (drewniany szkielet wypełniony murem z cegieł), z odeskowanymi szczytami i dachem krytym dachówką.
Kowalstwo
Kowalstwo to jedno z najstarszych rzemiosł wymagające nie tylko umiejętności, ale również posiadania warsztatu wyposażonego w różnorodne urządzenia i narzędzia. Już we wczesnym średniowieczu kowal był niezbędnym na wsi specjalistą wytwarzającym żelazne części narzędzi do uprawy roli, także wszelkiego rodzaju przyrządy wykorzystywane przez innych rzemieślników. Kowal, oprócz tego, że był wysoko wyspecjalizowanym fachowcem w dziedzinie obróbki żelaza, bywał również medykiem – wyrywał bolące zęby, nastawiał zwichnięcia, był także specjalistą od schorzeń końskich. W oczach społeczności wiejskich uchodził za autorytet w wielu sprawach, sam zawód zaś traktowany był z wielkim szacunkiem również ze względu na powiązanie pracy z ogniem – żywiołem wciąż budzącym respekt. Z czasem z zawodu kowala wyodrębniły się inne, specjalistyczne rzemiosła związane z metalem – płatnerze, ślusarze, mechanicy, nawet złotnicy i jubilerzy.
Miejscem pracy kowala była kuźnia stanowiąca osobny budynek stawiany zazwyczaj przy drodze, na skraju wsi. Zdarzały się kuźnie poza wsią, umiejscawiane przy skrzyżowaniach ważnych szlaków komunikacyjnych, dzięki czemu to właśnie kowale byli na bieżąco z nowinkami ze świata.
Głównym elementem wyposażenia kuźni było palenisko z miechem ze skóry służące do podtrzymywania ognia, a do najważniejszych narzędzi należały kowadła, młotki i kleszcze. Kuźnie miały również szereg narzędzi do wykonywania gwoździ, kamienne toczydła do ostrzenia.
Działalność kowali była nastawiona na zaspokajanie potrzeb wiejskiego odbiorcy, co powodowało sezonowość w wykonywaniu prac. Tak więc wiosną naprawiano pługi i brony, przed żniwami wykuwano kosy i sierpy, a przed wykopkami – motyki. Zimą, kiedy mniej było pilnych prac wyrabiano duże ilości podków (konie podkuwano dwa razy w roku – z początkiem zimy i na wiosnę).
Kowale ściśle współpracowali z innymi rzemieślnikami – stolarzami i cieślami, którzy oprawiali w drewniane uchwyty pracujące metalowe części narzędzi, bednarzami, którzy wykonując beczki u kowali zamawiali do nich obręcze oraz kołodziejami wyposażając drewniane elementy pojazdów w niezbędne okucia. Asortyment prac kowalskich był więc szeroki i obejmował poza narzędziami rolniczymi również przedmioty potrzebne w codziennym życiu w domu i zagrodzie (np. noże i tasaki). W kuźni też powstawały elementy architektoniczne – klamki, zawiasy, skoble, kłódki, kraty. Także krzyże nagrobne i przydrożne oraz przedmioty ozdobne. To również kowale wyrabiali dla pobliskich klasztorów opłatkownice w formie szczypiec, na których zakonnicy wypiekali opłatki.
Zbiory
Na wystawie, którą prezentujemy w naszym Muzeum wiernie odtworzono wnętrze kuźni wyposażając ją we wszystkie sprzęty (pochodzące z naszego terenu z XIX i pierwszej połowy XX wieku) niezbędne wiejskiemu kowalowi.
Trzon stałego wyposażenia kuźni stanowi palenisko umiejscowione w ścianie szczytowej, wykonane z cegieł. Nad nim komin dymny z kapturem (okapem) z blachy. Po prawej skrzynia na opał. Przed paleniskiem ręcznie dłubane korytko na wodę do hartowania obrabianego metalu. W bezpośrednim sąsiedztwie paleniska znajdują się narzędzia służące do jego obsługi – czyli łopatka i pogrzebacz.
Przy ścianie, na prawo od paleniska ustawiono dwa stoły kowalskie – czyli „warsztat”, na którym kowal wykonywał większość prac oraz przechowywał narzędzia. Do warsztatu przytwierdzone jest duże imadło, nad nim dwie wiertarki przyścienne. Poniżej i powyżej, w obejmach, wytwory pracy kowala oraz różnego rodzaju drobne narzędzia. Wśród nich m.in. cyrkiel kowalski i suwmiarki. W centrum kuźni stoi jedno z najważniejszych narzędzi kowalskich – kowadło. Na nim kowal wykonywał obróbkę metalu.
Najważniejszymi, po kowadle, narzędziami służącymi do obróbki żelaza są młoty, których używa się przy bezpośredniej obróbce metalu: kucie, wyciąganie, rozklepywanie, zginanie lub – pobijając w inne narzędzie kowalskie – przebijanie otworów, przecinanie, gładzenie itp.
Większość z wymienionych narzędzi wykonana została samodzielnie przez kowali, ale obok nich znajdują się również narzędzia pochodzenia fabrycznego. Wśród nich tzw. „dziurownica” (matryca kowalska) – gruba płyta stalowa z otworami o różnych kształtach i wymiarach służąca do przebijania otworów i kształtowania odkuwek profilowych.
