2C – Jan Chwałczyk

Jan Chwałczyk, absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, był malarzem, twórcą form przestrzennych i prac konceptualnych. Wczesne prace artysty z lat pięćdziesiątych, inspirowane motywami pejzażowymi, były utrzymane w poetyce informelu. W pierwszej połowie następnej dekady uprawiał malarstwo materii, wykorzystując jako składniki swoich kompozycji kości, rybią skórę, muszle i rośliny. W kolejnych latach artysta dążył do uprzestrzennienia malarstwa, inspirując się estetyką wizualizmu, którą rozwijał za pomocą mechanizmów świetlno-kinetycznych i akustycznych. Przełomowe znaczenie ma w jego twórczości realizacja z 1965 roku, składająca się z grubo ciosanej deski z surowego drewna, w której centrum umieszczona została szklana kula odbijająca światło żółtego ekranu zamontowanego za nią. Od tego momentu Chwałczyk wykonywał obiekty utrzymane w konwencji przyrządu technicznego, za sprawą którego na oczach widza dokonuje się zróżnicowana gra światłocieniowa. Tworzył Reproduktory światła, Przestrzenne reprodukcje addytywne i Portrety światła. Na I Sympozjum Plastyków i Naukowców w Puławach w 1966 roku zaprezentował Kinetyczną instalację wizualno-akustyczną w formie czarnego bębna z obudową z wyciętymi otworami oraz wirującą, różnokolorową tarczą oświetloną wewnątrz dwoma reflektorami. Obrotowy ruch tarczy generował efekt rytmicznych zwężeń i rozszerzeń.

Kolejnym eksperymentem z tej serii działań była praca Bez tytułu, poplenerowy dar z 1967 roku. To unikalne dzieło stanowi jedyny zachowany, w pełni działający do dziś obiekt dźwiękowo-kinetyczny Chwałczyka. Elementem ruchomym jest tutaj minimalnie drgająca pod wpływem ruchu powietrza blacha, akustycznym zaś zamontowany pod nią buczek sygnalizacyjny. Wewnętrzna powierzchnia metalowej powłoki pokryta jest czerwoną i żółtą farbą, której barwa odbija się na drewnianej, pomalowanej na biało wklęsłej obudowie. Obiekt łączy w sobie sprzeczności. Żyłki rzucają giętkie, linearne cienie, korespondujące z wklęsłą powłoką pierwotnie nieskazitelnej białej powierzchni, wzbogaconej w centralnej części subtelną grą barwną. Z kolei surowe metalowe elementy, zakończone ostrymi krawędziami, korespondują z nieprzyjemnym, kłującym dźwiękiem buczka, rozbrzmiewającym po podłączeniu pracy do prądu. Dzieło jak w soczewce skupia problematykę naukowo-techniczną czasów, w których powstała. Nauka manifestuje się w niej formami czystymi, kojarzonymi z teorią, której arkana Chwałczyk intensywnie zgłębiał. Technika zaś wybrzmiewa – dosłownie – imitacją wytworów przemysłowych i elektrycznością, niepokojących swoją ostrością i potencjalnym zagrożeniem. Praca zdaje się odzwierciedlać lęki i nadzieje cywilizacji naukowo-technicznej lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku.

In English

Jan Chwałczyk, a graduate of the State Higher School of Visual Arts in Wrocław, was a painter, creator of spatial forms and conceptual works. His early art informel works from the 1950s were inspired by landscape motifs. In the first half of the next decade, he practised matter painting, using bones, fish skin, shells and plants in his compositions. In subsequent years, Chwałczyk strove to make painting more spatialised, inspired by the aesthetics of visualism, which he developed through light-kinetic and acoustic mechanisms. His 1965 realisation, consisting of a roughly hewn plank of raw wood in the centre of which was placed a glass sphere reflecting the light of a yellow screen mounted behind it, is a breakthrough in his work. From this point on, Chwałczyk made objects using the conventions of technical instruments, through which a diverse game of chiaroscuro is played before the viewer’s eyes. He created Light Reproducers, Spatial Additive Reproductions and Portraits of Light. At the 1st Symposium of Artists and Scientists in Puławy in 1966, he presented a kinetic visual-acoustic installation in the form of a black drum whose casing featured cut-out holes and a rotating, multi-coloured disc illuminated inside by two spotlights. The rotating movement of the disc generated a rhythmic effect of narrowing and widening.

Another experiment in this series of activities was the work Untitled, a post-exhibition donation from 1967. This unique work is Chwałczyk’s only fully functioning sound and kinetic object preserved to this day. The moving element here is a metal sheet that vibrates minimally under the influence of air movement, while the acoustic element is a signal buzzer mounted underneath. The inner surface of the metal shell is covered in red and yellow paint, the colour of which is reflected in the wooden, white-painted concave casing. The object combines contradictions. The filaments cast flexible, linear shadows, corresponding to the concave surface of the originally pristine white layer, enriched in the central part by a subtle play of colour. In turn, the raw metal elements, finished with sharp edges, correspond with the unpleasant, stabbing sound of the buzzer, resounding when the work is plugged in. The work focuses, as if through a lens, on the scientific and technological issues of the times in which it was created. In it, science manifests itself in pure forms associated with theory, the arcana of which Chwałczyk studied intensively. Technology, on the other hand, resounds – quite literally – with an imitation of industrial products and electricity, unsettling in their sharpness and potential danger. The work seems to reflect the fears and hopes of scientific and technological civilisation in the 1960s and 1970s.