Wielkie przesilenie. Dożynki Centralne ’75 w Koszalinie
Czas trwania wystawy: 7 września 2025 – 1 marca 2026.
Pomysł i koncepcja: Joanna Chojecka.
Zespół kuratorski: Krzysztof Jedynak, Ewa Pliszka i Łukasz Rozmarynowski.
Współpraca kuratorska: Ada Kluszczyńska, Alicja Nowak-Zientarska, Irena Nowogrodzka-Barańska.
Koordynacja, koncepcja wystawy i aranżacji: Łukasz Rozmarynowski.
Współpraca: Wojciech Ciesielski.
Oprawa plastyczna i aranżacja: Beata Jasionek.
Wypożyczenia: Andrzej Stachowiak.
Montaż wystawy: Andrzej Sikora, Jarosław Sikora, Cezary Wojciechowski.
Kwerendy: Krzysztof Jedynak, Ada Kluszczyńska, Irena Nowogrodzka-Barańska, Ewa Pliszka, Łukasz Rozmarynowski.
Korekta językowa tekstów na wystawie: Alicja Nowak-Zientarska, Łukasz Rozmarynowski.
Opracowanie graficzne druków, projekt materiałów promocyjnych: Magdalena Dudek.
Promocja: Robert Hellfeier, Beata Niestryjewska, Alicja Nowak-Zientarska, Mariusz Rodziewicz, Arkadiusz Wesołowski.
Realizacja projektu „Archiwum społeczne – Pamięć Koszalina”: Anna Błądek.
Program wydarzeń towarzyszących: Alicja Nowak-Zientarska, Łukasz Rozmarynowski.
Program edukacyjny: Aleksandra Baracz, Joanna Grela.
Przygotowanie fotografii: Ilona Łukjaniuk.
Obsługa techniczna i finansowa: Jacek Adler, Małgorzata Bednarczyk, Anna Bochenek, Jacek Borkowski, Ewelina Dominikowska, Agnieszka Ignatowicz, Katarzyna Krzyżanowska, Beata Mallek, Martyna Mikita-Bobowska, Ewa Plich-Pieńkowska, Iwona Sikora, Mariola Staszek, Mateusz Szlegel, Arleta Wagner, Maria Zdanowicz, Iwona Zygert.
Wystawa powstała we współpracy z instytucjami: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Archiwum Państwowym w Koszalinie, Koszalińska Biblioteką Publiczka, Polskie Radio Koszalin, TVP3 Szczecin, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie.
Podziękowania za pomoc w przygotowaniu wystawy zechcą przyjąć: Agnieszka Bortnowska (dyrektor Muzeum Narodowego w Szczecinie), Magdalena Lewoc (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Marlena Chybowska-Butler (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Dorota Pytlińska (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Elżbieta Baran-Potkańska (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Zbigniew Smoter (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Mariusz Skolimowski (Muzeum Narodowe w Szczecinie), Katarzyna Królczyk (dyrektor Archiwum Państwowego w Koszalinie), Dariusz Pawlikowski (dyrektor Koszalińskiej Biblioteki Publicznej), Barbara Wysmyk (Koszalińska Biblioteka Publiczna), Anna Kowal (Koszalińska Biblioteka Publiczna), Katarzyna Kużel (Polskie Radio Koszalin), Roman Myśkiewicz (Polskie Radio Koszalin), Joanna Osińska (dyrektor TVP3 Szczecin), Izabela Grzenkowicz (TVP3 Szczecin), Stanisław Bardadin (Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie), Małgorzata Chodkowska i Piekarnia Drzewiańska s.c. (Violetta Chodkowska, Alicja Zienkiewicz, Paweł Chodkowski), Mark Gil (dyrektor Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa OT Koszalin), Dorota Stawiszyńska (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa OT Koszalin), Koło Gospodyń Wiejskich w Rusowie, Monika Milewska (Uniwersytet Gdański), Krzysztof Urbanowicz, Greta Grabowska, Zdzisław Pacholski, Danuta Szewczyk.
Opis wystawy
W 2025 roku minęło pięćdziesiąt lat od zorganizowania w Koszalinie Centralnych Dożynek – jednego z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii naszego miasta. W okresie PRL państwowe święta plonów obchodzone były z wielkim rozmachem, miały formę spektaklu władzy, stając się areną dla działań propagandowych i wizerunkowych. Dla Koszalina przygotowania do uroczystości były szansą na zmianę oblicza miasta i zyskanie w ogólnopolskiej opinii miana nowoczesnej stolicy Pomorza Środkowego.
Koszalińskie dożynki, osadzone w rzeczywistości państwa komunistycznego połowy lat siedemdziesiątych, miały wymiar społeczno-polityczny, ale również nie mniej ważny wymiar kulturalno-artystyczny. Oznaczały dla miasta szeroko zakrojoną modernizację, w ramach której interpretacji poddano tematy takie jak ludowość, tradycja, postęp, wspólnota. Pełna paradoksów nowoczesność PRL zyskała dzięki dożynkom centralnym konkretną wizualność. Fasadowość państwowego ceremoniału stanowiła maskę dla ukrytych sensów i intencji władz.
Celem wystawy było ukazanie dożynek jako fenomenu społeczno-kulturowego, osadzonego w szerszym kontekście historycznym Polski Ludowej. Ekspozycja miała zachęcać do refleksji nad dziedzictwem minionej epoki, wspierać edukację historyczną i przywracać pamięć o lokalnych doświadczeniach. Poprzez zestawienie dwóch warstw – oficjalnych narracji i nieoczywistych, często zapomnianych historii – wystawa pozwoliła lepiej zrozumieć realia życia w PRL oraz wpływ tego okresu na kształt współczesnej tożsamości kulturowej.
Dokumentacja fotograficzna wystawy
Fot. Alicja Nowak-Zientarska / Muzeum w Koszalinie.
Powiązane treści
Aktualności na stronie internetowej związane z wystawą dożynkową:
- 26.02.2026 – Relacja z ostatniego oprowadzania po wystawie „Wielkie przesilenie. Dożynki Centralne ’75 w Koszalinie”.
- 2.12.2025 – Oprowadzanie kuratorskie po wystawie o Dożynkach Centralnych 1975 w Koszalinie. Odwiedził nas świadek historii tamtego wydarzenia.
- 18.11.2025 – „Dożynki – od obrzędu ludowego do imprezy masowej”. Relacja z wykładu Ewy Pliszki, kierownika Działu Etnografii.
- 7.10.2025 – Wykład historyczny o Dożynkach Centralnych z 1975 roku oraz prezentacja reportażu „Dożynkowych wspomnień czar” (12 października).
- 12.09.2025 – Przeżyjmy to jeszcze raz. „Dożynkowych wspomnień czar” i wystawa „Wielkie przesilenie. Dożynki Centralne ’75 w Koszalinie” w obiektywie kamery.
- 11.09.2025 – Tłumy gości na festynie „Dożynkowych wspomnień czar”. Otwarcie wystawy poświęconej 50. rocznicy Dożynek Centralnych w Koszalinie.
- 5.09.2025 – Program niedzielnego festynu „Dożynkowych wspomnień czar”. Występy zespołów, oprowadzania kuratorskie oraz inauguracja „Archiwum Pamięci Koszalina”.
- 28.08.2025 – Wyjątkowy festyn „Dożynkowych wspomnień czar” z okazji 50. rocznicy Dożynek Centralnych. Zdradziliśmy szczegóły wydarzenia i nowej wystawy.