2Ac – Andrzej Pawłowski

Andrzej Pawłowski uprawiał malarstwo, rzeźbę, fotografię oraz projektował formy użytkowe. W latach 1956–1957 stworzył Kineformy, eksperymentalny film ukazujący abstrakcyjne projekcje świetlne, zapowiadający rozkwit wizualizmu dekady lat sześćdziesiątych. W swoim tekście z 1966 roku sformułował koncepcję formy naturalnie ukształtowanej, opracowaną pod wpływem praktyki projektowania przedmiotów. Ujęcie to pozwalało postrzegać proces twórczy jako częściowo zdeterminowany, bliski logice programowania. Koncepcja zacierała granicę między sztuką a naturą, gdyż akcentowała rolę praw przyrody w procesie wytwarzania dzieła. Tworzenie obrazów z cyklu Powierzchnie naturalnie ukształtowane polegało na podkładaniu pod płótno pasków sklejki, prętów, wieczek i innych elementów, a następnie rozpylaniu farby przy użyciu aerografu. Farba utrwalała na powierzchni obrazu przypadkową grę światła i cienia. W ten sposób artysta wyeliminował znak indywidualnego gestu malarskiego, tradycyjnie uzyskiwanego dzięki używaniu pędzla.

Od 1978 roku Pawłowski realizował cykl Epitafiów, początkowo nazwany Chustami Weroniki. Powstawały one w podobny sposób jak wcześniejsze Powierzchnie naturalnie ukształtowane, jednak wyróżniały się znacznie bogatszą kolorystyką. Jednym z pierwszych Epitafiów artysty jest pokazywana na wystawie praca powstała na plenerze osieckim w 1978 roku. Pawłowski napiął płótno na podpórkach i przyprószył je farbą przy użyciu aerografu. Po zdjęciu z podpórek nie naciągnął go na blejtram, ujawniając ślady naprężenia. Bożena Kowalska, uczestniczka pleneru z 1978 roku, pisała o pierwszych Epitafiach jako o unaocznieniach „zwiędłości” formy, utrwalonych zesztywnieniach lub rozlaniach po płaszczyźnie kształtów zanikających. Krytyczka podkreślała, że artysta posłużył się naturalnymi siłami przyrody, aby wyrazić treść głębokiego dramatu egzystencji (Pawłowskiego dialog z naturą, „Projekt” nr 4/1987). Cykl Epitafia II artysta rozpoczął w 1984 roku i kontynuował go do śmierci w 1986 roku. Na papierze światłoczułym odciskał części swego ciała, łącząc w tych dziełach dotyk, malarstwo gestu oraz działanie energii i światła.

Praca 21.78, podobnie jak Tryptyk z przerwami Borowskiego, ma charakter indeksu, czyli znaku powstałego w wyniku fizycznego kontaktu rzeczy z nośnikiem jej śladu. O ile u Borowskiego ślad jest ironicznym znakiem naturokultury, o tyle w dziele Pawłowskiego wyraża ukryte siły natury, „ucieleśniając” je dzięki fizyczności przedmiotów i wikłając w znaczenia wanitatywne. Całun zyskał wymiar naskórkowy, a jego quasi-cielesna powłoka zdaje się być kruchym świadectwem przemijalności.

In English

Andrzej Pawłowski worked with painting, sculpture, photography and designed functional forms. Between 1956 and 1957, he created Cineforms, an experimental film showing abstract light projections that heralded the visualism that emerged in the 1960s. In his 1966 text, he formulated the concept of naturally shaped forms, influenced by object design practice. This approach allowed the creative process to be seen as partly determined, close to the logic of programming. The concept blurred the boundary between art and nature, since it emphasised the role the laws of nature play in the process of producing a work of art. Creating the paintings from the Naturally Shaped Surfaces series involved placing strips of plywood, rods, lids and other elements under the canvas and then spraying on paint using an airbrush. The paint fixed a random play of light and shadow on the surface of the painting. In this way, the artist eliminated the mark of the individual painting stroke, traditionally achieved by using a brush.

From 1978, Pawłowski produced a series of Epitaphs, initially called Veronica’s Scarves. They were created in a similar way to the earlier Naturally Shaped Surfaces, but were distinguished by much richer colours. One of the artist’s first Epitaphs is the work shown at the exhibition, created at the 1978 Osieki plein-air workshop. Pawłowski tensed the canvas on supports and dusted it with paint using an airbrush. After removing it from the supports, he did not stretch it on the stretcher, revealing traces of tension. Bożena Kowalska, a participant in the 1978 Osieki Plein Air, described the first Epitaphs as visualisations of the “withering” of form, fixed stiffness or spilling over the plane of fading shapes. She emphasised how Pawłowski used the natural forces of nature to express the content of the profound drama of existence (Pawłowski’s Dialogue with Nature, ‘Project’ No. 4/1987). The artist commenced his Epitaphs II series in 1984 and continued until his death in 1986. He imprinted parts of his body on light-sensitive paper, combining touch, gestural painting and the action of energy and light in these works.

Like Borowski’s Triptych with Gaps, the work 21.78 is an index in nature, that is, a sign resulting from the physical contact between a thing and the carrier of its trace. While in Borowski’s work the trace is an ironic sign of naturoculture, in Pawlowski’s work it expresses the hidden forces of nature, “embodying” them through the physicality of objects and enmeshing them in vanitas meanings. The shroud has acquired an epidermal dimension, and its quasi-corporeal shell seems to be a fragile testimony to transience.