2Dc – Ryszard Winiarski

Ryszard Winiarski kształcił się na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej Politechniki Warszawskiej w latach 1953–1959, a w 1960 roku rozpoczął studia na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Był jednym z niewielu polskich artystów XX wieku, którzy w swojej praktyce twórczej ściśle łączyli wiedzę matematyczno-techniczną z nowatorskimi poszukiwaniami w dziedzinie plastyki. W połowie lat sześćdziesiątych Winiarski uczestniczył w seminarium poświęconym związkom nauki i sztuki, prowadzonym przez Mieczysława Porębskiego, wpływowego wówczas krytyka i historyka sztuki. Porębski próbował przeszczepić na grunt metodologii nauk o sztuce inspirowany matematyką strukturalizm, czyli prąd intelektualny zmierzający do opisania zjawisk kulturowych poprzez ujęcie ich w logiczne struktury, wyjaśniające znaczenie poszczególnych elementów w zespołach większych całości, takich jak pole działalności artystycznej, gospodarka czy oświata. Podejście krytyka sztuki wywarło silny wpływ na Winiarskiego i zadecydowało o wyborze tematu pracy dyplomowej, zatytułowanej Zdarzenie – informacja – obraz, obronionej w 1966 roku.

Metoda tworzenia obrazów przez artystę była nowatorska. Korzystając z rozkładów zmiennej losowej, tworzył programy, zgodnie z którymi zamalowywał rozrysowaną na płótnie siatkę, posługując się co najwyżej kilkoma kolorami. Zamiast mówić o obrazach lub kompozycjach, Winiarski wolał nazywać swoje dzieła obszarami, akcentując tym samym odejście od tradycyjnie pojętego malarstwa. Pierwsze wykonane w ten sposób prace pokazał na Sympozjum Artystów i Naukowców w Puławach w 1966 roku, zdobywając na nim pierwszą nagrodę. Młody malarz, który dopiero co ukończył studia, szybko zyskał rozgłos. Podejście Winiarskiego wywołało w środowisku ożywioną dyskusję na temat granic sztuki i dopuszczalnych w procesie twórczym środków. Pojawiło się również zainteresowanie zagadnieniem programowalności plastyki. Artysta bowiem czerpał z teorii informacji i teorii gier, w świetle których tłumaczył swoje prace. Opracowanej w połowie lat sześćdziesiątych metodzie Winiarski pozostał wierny do końca życia. Obszar o losowej granicy między dwoma walorami pochodzi z wczesnego etapu twórczości artysty, kiedy do prac dołączał na odwrocie notatki i rozkłady statystyczne, które posłużyły mu do wykonania dzieła. W kolejnych latach zaprzestał prezentacji swoich programów, zniechęcony nieprzychylnymi opiniami publiczności i niektórych krytyków sztuki. Obszary Winiarskiego realizują często przewijający się w wielu programach artystycznych inspirowanych naukami ścisłymi postulat uwidaczniania niewidzialnego. Rzut kostką do gry lub losowanie numeru może na pierwszy rzut oka wydawać się czynnością mechaniczną, jednak z filozoficznego punktu widzenia – jak zauważył niegdyś Porębski, określając twórczość Winiarskiego jako jedyny znany mu przykład uprawiania filozofii nie w sposób teoretyczny, ale wizualny – taki proces twórczy zyskuje charakter praktyki nomologicznej, dążącej do odkrywania praw rządzących rzeczywistością metodami zaczerpniętymi z nauki.

In English

Ryszard Winiarski was educated at the Faculty of Precision Mechanics of the Warsaw University of Technology between the years 1953-1959, and in 1960 he began his studies in the Faculty of Painting at the Academy of Fine Arts in Warsaw. He was one of the few twentieth-century Polish artists whose creative practice closely combined mathematical and technical knowledge with innovative explorations in the field of fine arts. In the mid-1960s, Winiarski participated in a seminar on the relationship between science and art, led by Mieczysław Porębski, an influential art critic and historian at the time. Porębski attempted to transplant a mathematically inspired structuralist approach into the methodology of art sciences. This intellectual movement sought to describe cultural phenomena by placing them in logical structures, which would explain the significance of individual elements in larger wholes, such as the field of artistic activity, the economy or education. The art critic’s approach heavily influenced Winiarski and determined his choice of subject for his diploma thesis, entitled Event – Information – Image, defended in 1966.

The artist’s method of creating paintings was innovative. Using distributions of a random variable, he created programmes according to which he would paint a grid outlined on the canvas, using at most a few colours. Instead of talking about paintings or compositions, Winiarski preferred to refer to his works as ‘areas’, thus emphasising his departure from traditional painting. He exhibited the first works created this way at the Symposium of Artists and Scientists in Puławy in 1966, winning first prize. The young painter, a recent graduate at the time, quickly gained recognition. Winiarski’s approach sparked a lively discussion in artist circles about the limits of art and the means allowed in the creative process. There was also a interest in the programmability of visual art, for the artist drew on information theory and game theory, in the light of which he explained his works. To the end of his life, Winiarski remained faithful to the method he developed in the mid-1960s. Area with a Random Boundary between Two Values dates back to the artist’s early work, when he attached notes and statistical charts to the back of his works. In subsequent years, he ceased presenting his programmes, discouraged by the unfavourable opinions of the public and some art critics. Winiarski’s ‘areas’ realise the postulate which often runs through many art programmes inspired by the sciences – making the invisible visible. At first glance, throwing a dice or drawing a number may seem to be a mechanical activity, but from a philosophical point of view – as Porębski once remarked, describing Winiarski’s work as the only example he knew of practising philosophy not in a theoretical but in a visual way – such a creative process acquires the character of a nomological practice, which aims to discover the laws governing reality with methods taken from science.