3Ae – Anna Kutera

Anna Kutera jest przedstawicielką nurtu sztuki kontekstualnej. W latach 1972–1977 studiowała na Wydziale Malarstwa, Grafiki i Rzeźby Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, broniąc dyplomu w pracowni Konrada Jarodzkiego. Ukształtowana pod wpływem postępowych tendencji reprezentowanych przez wrocławskie środowisko artystyczne, szybko obrała własny kierunek poszukiwań twórczych, wyróżniając się na tle rówieśników. Od 1975 roku razem z Janem Świdzińskim nadawała ton kontekstualizmowi, będącemu reakcją na konceptualizm i podkreślającemu kluczową rolę okoliczności powstawania prac artystycznych, które mogą być zmienne i tym samym wpływać na ewolucję znaczeń tych samych prac. W sztuce kontekstualnej dzieła nie tyle odzwierciedlają pewien moment historyczny, dostarczając prawdy o nawarstwionej przeszłości, ile są nieustannie otwarte na aktualizacje. Powtarzane w różnych miejscach i sytuacjach, zyskują nowe znaczenia w zmiennych kontekstach.

Fryzury I-IV pochodzą z cyklu Sytuacje stymulowane rozwijanego przez artystkę w latach 1976–1989. Do tej serii należał również performans wykonany przez Kuterę na plenerze w Osiekach 16 września 1981 roku. Polegał on na prowadzeniu dialogu z własną osobą. Elementem działania był ekran telewizora, na którym wyświetlano wideo pokazujące artystkę zwracającą się wprost do kamery rejestrującej jej wypowiedź. Dzieło dotyczyło zagadnienia prawdy w obliczu rosnących w siłę przekazów medialnych. Proponowało namysł nad statusem ontologicznym podmiotu, rozszczepionego na różne formy przekazu: odczytywany tekst autorski, fizyczną obecność podczas performansu, filmowe zapośredniczenie, rejestrację fotograficzną działania. Zaktualizowany reenactment performansu, czyli jego ponowne odegranie, odbył się podczas gali otwarcia wystawy Otwieranie. Plenery koszalińskie w Osiekach 1963–1981 w Filharmonii Koszalińskiej 26 listopada 2023 roku. Jego integralną część stanowiły pokazywane na wystawie cztery zdjęcia artystki.

Problemu tożsamości podmiotu, tym razem już dookreślonego, dotyczy cykl Fryzury I-IV. Podejmuje on temat wolności w sztuce i dokonywania niezależnych wyborów w życiu osobistym. Składa się nań zestaw fotograficznych autoportretów. Szeroko uśmiechnięta artystka pozuje w nich każdorazowo na tym samym tle z napisem ,,Ja decyduję o swojej fryzurze, a nie dyktatorzy mody żurnalowej”. Poszczególne zdjęcia różnią się tytułowymi fryzurami i nazwami miesięcy na trzymanych przez Kuterę tabliczkach. Praca ukazuje kobietę jako podmiot wyemancypowany, samodzielnie decydujący o swoim wizerunku. Zawarty w nim humor czyni z Fryzur I-IV dzieło feministyczne, wolne od cierpiętniczego lub egzaltowanego tonu wielu prac z tego nurtu.

In English

Anna Kutera is a representative of the contextual art trend. From 1972 to 1977, she studied at the Faculty of Painting, Graphics and Sculpture at the State Higher School of Fine Arts in Wrocław, defending her diploma in Konrad Jarodzki’s studio. Shaped under the influence of progressive tendencies represented by the Wrocław art community, she quickly found her own creative path, distinguishing herself from her peers. From 1975, together with Jan Swidziński, she set the tone for contextualism, a movement that reacted against conceptualism. It emphasized the key role of the circumstances of creating artistic works, which can be changeable and thus influence the evolution of the meanings of the same works. In contextual art, a piece does not so much reflect a certain historical moment, providing the truth of a layered past, but remains constantly open to updates. Repeated in different places and situations, they acquire new meanings in changing contexts.

Hairstyles I-IV come from the series Stimulated Situations developed by the artist in 1976-1989. This series also included a performance by Kutera in Osieki on September 16, 1981. It consisted of conducting a dialogue with herself. An element of the performance was a television screen on which a video was projected, showing the artist turning directly to the camera that recorded her statement. The work addressed the issue of truth in the face of growing media coverage. It offered a reflection on the ontological status of the subject, split into different forms of transmission: the artist’s read-out text, her physical presence during the performance, filmic mediation, and the photographic record of the action. The updated reenactment of the performance, took place during the opening gala of the exhibition Opening. Koszalin Plein Airs in Osieki 1963-1981 at the Koszalin Philharmonic on November 26, 2023. Four photographs of the artist featured in the exhibition formed an integral part of the event.

The Hairstyles I-IV series addresses the issue of a defined subject’s identity. It takes up the theme of freedom in art and making independent choices in personal life. It consists of a set of photographic self-portraits. In them, the broadly smiling artist poses each time against the same background with the caption „I decide on my hairstyle, not the dictators of magazine fashion”. The individual photos differ in the titular hairstyles and the names of the months on the signs held up by Kutera. The work shows the woman as an emancipated subject, independently deciding on her image. The humour contained in it makes Hairstyles I-IV a feminist work, free from the patient or exalted tone of many works from this movement.