3Ba – Elżbieta Kalinowska

Głównym obszarem zainteresowań artystki jest pismo oraz proces zapisywania znaków. W latach 1969–1974 studiowała malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, broniąc dyplomu w pracowni Jonasza Sterna. W 1979 roku zamieszkała w Koszalinie. Była członkinią rady programowej ostatniego pleneru osieckiego z 1981 roku oraz pomysłodawczynią i główną realizatorką Ogólnopolskich Spotkań Artystów i Krytyków Sztuki w Koszalinie, zorganizowanych w 1989 roku pod hasłem Sztuka jako gest prywatny. Prowadziła pracownię rysunku w Instytucie Wzornictwa Politechniki Koszalińskiej. W praktyce artystycznej poszukuje genezy znaku rozumianego jako podstawowy składnik procesów tworzenia kultury. Posługuje się prostymi środkami wyrazu, każdorazowo unikalnymi jednostkami zapisu składającymi się na jej własny alfabet, będący wypadkową myśli, emocji, okoliczności powstawania prac i poruszeń ręki. Jej obrazy i performansy stanowią szczególny rodzaj utrwalenia ekspresji zawieszonej między żywiołowym, momentalnie wytworzonym rysunkiem-pismem a linowym schematem jego zapisu.

Wczesne prace artystki cechował dramatyzm i żywioł koloru, zapełniały je formy jakby naelektryzowane, dynamicznie rozszerzające się i prawie eksplodujące. Na początku lat osiemdziesiątych artystka ograniczyła paletę barwną, redukując ją do zestawień czerni i bieli oraz odcieni szarości. Zapisy stały się bardziej uporządkowane. Pismu zaczęły towarzyszyć zarysy figur geometrycznych. Janusz Zagrodzki, badacz i teoretyk sztuki oraz uczestnik plenerów osieckich, porównywał obrazy Kalinowskiej do wykresów osobowości, zapisu gniewu, melancholii lub wewnętrznego spokoju. Interpretując dzieła artystki w optyce strukturalizmu, zgodnie z którym sztuka jest systemem znaków wraz z nadanymi im znaczeniami, można zauważyć, że jej płótna zyskują wymiar uogólnionych wypowiedzi o sztuce jako takiej, nasyconych niewyczerpanym sensem.

Obraz Pytania i odpowiedzi wypełniają rzędy drobnych znaków, których poziomy układ zakłócają gdzieniegdzie większe jednostki. Wzdłuż pionowej osi dzieła poprowadzono czerwoną, przerwaną w jednym miejscu linię. Dzieli ona płótno na dwa kompartymenty, być może dzielące zasugerowane tytułem pytania i odpowiedzi na dwie grupy wyrażeń. Kompozycja wywołuje wrażenie obcowania z nieznanym językiem, przywodzącym na myśl lekturę zapomnianych tekstów dawnych cywilizacji. Zapis zdaje się istnieć poza czasem, rozpływając się w jego nieskończoności. W kontekście tej części wystawy obraz jawi się jako symbol wymazanych lub niejasnych biografii artystek, o których historia sztuki milczy, mimo że ich dzieła obecne są w kolekcjach publicznych i prywatnych. Pytania i odpowiedzi na obrazie Kalinowskiej są dla nas widoczne, ale nieczytelne, niczym zatarte wraz z upływem czasu świadectwa zapomnianych malarek.

In English

The artist’s main area of interest is writing and the process of recording signs. Between 1969 and 1974 she studied painting at the Academy of Fine Arts in Kraków, defending her diploma in Jonasz Stern’s studio. In 1979, she settled in Koszalin. She was a member of the programme board of the last Osieki plein-air workshop, held in 1981, as well as the originator and main executor of the All-Polish Meeting of Artists and Art Critics in Koszalin, organised in 1989 under the motto Art as a private gesture. She ran a drawing studio at the Institute of Design at Koszalin Polytechnic. In her artistic practice, she searches for the genesis of the sign, understood as the basic component of the processes of creating culture. She uses simple means of expression, each unique unit of her writing making up her own alphabet. This alphabet is the product of her thoughts, emotions, circumstances of the work’s creation, and the movements of her hand. Her paintings and performances are a special kind of preserving expression, suspended between the spontaneous, momentarily produced drawing-writing and the linear scheme of its notation.

Kalinowska’s early works were characterised by drama and a riot of colour, filled with forms that seem electrified, expanding dynamically and almost exploding. In the early 1980s, the artist reduced her colour palette, limiting it to combinations of black and white and shades of grey. The records became more structured. The writing began to be accompanied by the outlines of geometric figures. Janusz Zagrodzki, an art researcher and theorist, as well as a participant in the Osieki plein-air workshops, compared Kalinowska’s paintings to personality charts, records of anger, melancholy or inner peace. When interpreting the artist’s works in the lens of structuralism, which views art as a system of signs together with the meanings given to them, one can see that her canvases gain the dimension of generalised statements about art as such, imbued with an inexhaustible sense of meaning.

Questions and Answers is filled with rows of small signs, whose horizontal arrangement is interrupted in places by larger units. A red, broken line runs along the vertical axis of the work. This divides the canvas into two compartments, perhaps separating the questions and answers suggested by the title into two groups of expressions. The composition gives the impression of communing with an unknown language, reminiscent of reading forgotten texts of ancient civilisations. The script seems to exist outside of time, dissolving into its infinity. In the context of this part of the exhibition, the painting appears as a symbol of the erased or obscure biographies of female artists about whom art history is silent, despite their works being present in public and private collections. The questions and answers in Kalinowska’s painting are visible to us, but illegible, like the testimonies of forgotten female painters erased by the passage of time.