4Aa – Księga pamiątkowa

Jednym z najciekawszych przejawów plenerowego humoru jest księga pamiątkowa, relacjonująca w porządku chronologicznym przebieg I Międzynarodowego Studium Pleneru Koszalińskiego z 1963 roku w porządku chronologicznym. Jest ona jedyną tego typu księgą, powstałą w dziewiętnastoletniej historii spotkań osieckich. Ma charakter książki artystycznej, a jej karty zdobią kolaże występujące w akompaniamencie humorystycznego komentarza. Ludyczny charakter księgi odzwierciedla, wyczuwalną także w dokumentacji fotograficznej, filmowej i dźwiękowej, entuzjastyczną i zabawową atmosferę pierwszego pleneru.

Za materialną bazę księgi posłużył niezapisany dziennik wojenny z cyklu A Wartime Log, wydawany przez The War Prisoners’ Aid of the Y.M.C.A. i drukowany w Genewie w 1945 roku. Jako zeszyt przeznaczony do zapisywania wspomnień przez amerykańskich jeńców za sprawą artystycznej ingerencji zyskał zupełnie nowe oblicze. Karta tytułowa księgi zawiera skreślenia unieważniające pierwotny charakter dziennika i wprowadza ton pacyfistyczny. Subtelny gest „demilitaryzacji” dziennika wojennego zyskuje dodatkowe znaczenie w kontekście zaostrzenia kursu polityki kulturalnej przez władze PRL na początku lat sześćdziesiątych. Rzeczywistość mitu założycielskiego artystycznych Osiek lat 1963–1981 osadzona jest bowiem w ponurym świecie wszechobecnej inwigilacji, od której ucieczkę miały stanowić karnawalizowane spotkania artystów, teoretyków sztuki i naukowców, zaprojektowane od początku jako odbywające się na dalekiej prowincji, odpowiednio odległe od warszawskiego centrum polityczno-kulturalnego.

Zawartość księgi można podzielić na dwie zasadnicze części: „oficjalną” i „nieoficjalną”. Dwadzieścia pięć pierwszych stron wyklejonych jest drukami wyprodukowanymi przez organizatorów spotkania. Następna część zaczyna się od żartobliwego zestawienia różnych wizji pleneru. Kolejne karty zawierają aluzje do realiów dwutygodniowego pobytu artystów i artystek w Osiekach. Księga kończy się metaforycznym pożegnaniem krajobrazu koszalińskiego i wymownymi hasłami „tęsknota, smutek, żal” poprzedzającymi finalny wizerunek boskiego pochodu, nad którym widnieje napis „Triumf Mariana Bogusza”.

Księga ujawnia bogaty repertuar zabawnych odniesień, które odnaleźć można w dokumentacji niemal wszystkich kolejnych plenerów. Mowa o polemice z tradycją artystyczną i przyjętymi wizjami sztuki, sporach i różnicach światopoglądowych oraz reakcjach na uroki zwyczajnej codzienności, dostarczającej wielu okazji do śmiechu i parodii. W prezentowanej księdze pamiątkowej można dostrzec próbę zachowania pamięci o niepowtarzalnym klimacie towarzysko-artystycznych spotkań osieckich. Brak sygnatury lub jakiejkolwiek informacji o autorze księgi akcentuje jej wymiar kolektywny.

In English

One of the most interesting manifestations of plein-air humour is the commemorative book reporting in chronological order on the course of the 1st International Koszalin Plein Air in 1963. It is the only book of its kind produced in the nineteen years of the Osiek meetings. It has the character of an art book, and its pages are decorated with collages accompanied by a humorous commentary. The humorous character of the book reflects the enthusiastic and playful atmosphere of the first plein-air meeting, which can also be felt in the photographic, film and audio documentation.

The material base for the book was an unsigned war diary from the series A Wartime Log, published by Y.M.C.A. War Prisoners’ Aid, printed in Geneva in 1945. This notebook intended for American prisoners of war to record their memories gained a completely new face through artistic intervention. The title page of the book contains deletions that invalidate the original character of the diary and introduces a pacifist tone. The subtle gesture of “demilitarising” the war diary gains additional significance in the context of the early 1960s tightening of the cultural policy by the Polish communist authorities. The founding myth of the 1963-1981 Osieki workshops was rooted in the gloomy reality of omnipresent surveillance by the communist regime. The carnival-like meetings of artists, art theorists and scholars were meant to provide an escape. This is why, from the very outset, they took place in the remote provinces, suitably distant from the political and cultural centre of Warsaw.

The contents of the book can be divided into two main parts: “official” and “unofficial”. The first twenty-five pages are lined with printed material produced by the meeting’s organisers. The next section begins with a humorous juxtaposition of different visions of the plein-air meeting. Subsequent pages contain allusions to the reality of the artists’ two-week stay in Osieki. The book ends with a metaphorical farewell to the Koszalin landscape and the significant slogan “longing, sadness, regret” preceding the final image of the divine procession, topped with the inscription: ”Triumph of Marian Bogusz”.

The book reveals a rich repertoire of amusing references that can be found in the documentation of almost all the subsequent Plein Airs. It includes a polemic with artistic tradition and accepted visions of art, disputes and ideological differences, as well as reactions to the charms of ordinary everyday life, providing ample opportunity for laughter and parody. This commemorative book can be seen as an attempt to preserve the memory of the unique atmosphere of the Osieki meetings. The absence of a signature or any information about the potential authorship of the book accentuates its collective dimension.